Kısa cevap: İşletme hesabı esasına göre defter tutan bir dernek dört defteri zorunlu olarak tutar: Karar Defteri, Üye Kayıt Defteri, Evrak Kayıt Defteri ve İşletme Hesabı Defteri. Alındı Belgesi Kayıt Defteri ile Demirbaş Defteri isteğe bağlıdır. Defterler kullanılmadan önce noterden ya da İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü’nden tasdik ettirilir; il müdürlüğü tasdiki ücretsizdir.
Bu rehberde hangi defterin ne işe yaradığını, işletme hesabı ile bilanço esası arasındaki farkı, tasdik sürecini, bilgisayarda defter tutmayı ve yıl sonu işlemlerini anlatıyoruz.
Neden defter tutuluyor?
Derneğin tüm kararları, üyeleri, yazışmaları ve parası defterlerde iz bırakır. Mülki amirlik denetimi, denetim kurulu incelemesi ve genel kurulda üyelerin hesap sorması hep defterler üzerinden yapılır. Defteri olmayan ya da düzensiz tutulan dernek, beyannamesini doğru veremez ve yönetim kurulu üyelerini kişisel sorumlulukla karşı karşıya bırakır.
Defter tutma yükümlülüğünün dayanağı Dernekler Kanunu m.11 ve Dernekler Yönetmeliği m.31-37’dir.
Zorunlu ve isteğe bağlı defterler
İşletme hesabı esası
| Defter | Zorunlu mu? | Ne kaydedilir? |
|---|---|---|
| Karar Defteri | Zorunlu | Yönetim kurulu kararları; tarih, sayı sırasıyla, toplantıya katılanların imzasıyla |
| Üye Kayıt Defteri | Zorunlu | Üyelerin kimlik bilgileri, giriş ve çıkış tarihleri, ödenen aidatlar |
| Evrak Kayıt Defteri | Zorunlu | Gelen ve giden yazılar, tarih ve sıra numarasıyla |
| İşletme Hesabı Defteri | Zorunlu | Dernek adına alınan tüm gelirler ve yapılan giderler, açık ve düzenli olarak |
| Alındı Belgesi Kayıt Defteri | İsteğe bağlı | Alındı belgelerinin seri-sıra numaraları, teslim alan ve iade edenler |
| Demirbaş Defteri | İsteğe bağlı | Derneğe ait demirbaş eşyanın edinme tarihi, bedeli, kullanıldığı yer |
İsteğe bağlı defterlerin “isteğe bağlı” olması sizi yanıltmasın. Birden fazla kişi alındı belgesi kullanıyorsa Alındı Belgesi Kayıt Defteri olmadan hangi koçanın kimde olduğunu izleyemezsiniz. Bilgisayar, projeksiyon ya da spor ekipmanı gibi demirbaşı olan dernekler için Demirbaş Defteri de pratikte gereklidir.
Bilanço esası
Bilanço esasına göre defter tutan dernekler, yukarıdaki Karar, Üye Kayıt ve Evrak Kayıt defterlerine ek olarak Yevmiye Defteri, Büyük Defter ve Envanter Defteri tutar; bu defterler tek düzen hesap planına ve genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine göre tutulur. Alındı Belgesi Kayıt Defteri ve Demirbaş Defteri bu esasta da isteğe bağlıdır.
İşletme hesabı mı, bilanço esası mı?
| Ölçüt | İşletme hesabı esası | Bilanço esası |
|---|---|---|
| Kimler için | Yıllık brüt geliri sınırın altında kalan dernekler | Sınırı aşan dernekler; isteyen her dernek |
| Mali defter | İşletme Hesabı Defteri (tek defter) | Yevmiye, Büyük Defter, Envanter |
| Muhasebe bilgisi | Temel düzeyde yeterli | Muhasebeci desteği pratikte gerekli |
| Beyanname | Gelir-gider toplamları | Bilanço ve gelir tablosu kalemleri |
| Geçiş | Kuruluşta varsayılan | Sınır aşıldıktan sonraki yılbaşından itibaren |
Sınır, Dernekler Yönetmeliği’nde belirlenir ve her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir; güncel tutarı il müdürlüğünden ya da Yönetmeliğin son halinden teyit edin. Bir yıl sınırı aşan dernek, izleyen hesap döneminden itibaren bilanço esasına geçer ve bir daha geriye dönemez; bilanço esasını gönüllü seçen dernek de en az iki yıl bu esasta kalmak zorundadır.
İpucu: Yeni kurulan derneklerin neredeyse tamamı işletme hesabı esasıyla başlar. Kamu desteği, büyük bağış ya da proje geliri bekliyorsanız sınırı yıl içinde izleyin; aşım sürprizle gelmesin.
İşletme hesabı esasındaki derneklerde iktisadi işletme kurulmuşsa o işletme için ayrıca Vergi Usul Kanunu’na göre defter tutulur; dernek defterleriyle karıştırılmaz.
Tasdik: Noter mi, il müdürlüğü mü?
Dernekler Yönetmeliği m.36’ya göre dernek defterleri kullanılmaya başlanmadan önce noterden ya da İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü’nden tasdik ettirilir. İki seçeneğin farkı:
| Ölçüt | Noter | İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü |
|---|---|---|
| Ücret | Sayfa sayısına göre noter harcı ve ücreti (tahmini, tarifeye göre değişir) | Ücretsiz |
| Süre | Genellikle aynı gün | İle göre aynı gün ya da birkaç gün |
| Erişim | Her ilçede noter var | İl merkezinde; bazı illerde ilçe kaymakamlıkları aracılık eder |
| Belge | Kaşe, kimlik, kuruluş alındısı | Aynı belgeler, bazı iller yetki kararı ister |
Çoğu dernek için il müdürlüğü tasdiki hem ücretsiz hem de müdürlükle ilk tanışma fırsatıdır. İl merkezine uzak ilçelerdeki dernekler ise zaman kazanmak için noteri tercih eder. Kuruluşun dolaylı maliyetleri arasında defter tasdikinin payını maliyet rehberinde bulabilirsiniz.
Tasdik işlemi nasıl yapılır?
- Defterlerin sayfaları numaralandırılır.
- İlk sayfaya derneğin adı, kütük numarası, defterin türü, sayfa sayısı ve tasdik tarihi yazılır.
- Tasdik makamı her sayfayı mühürler ya da ilk ve son sayfaya şerh düşer.
- Tasdik bilgisi il müdürlüğünde kayda alınır.
Noter tasdikinde noterlik tasdik bilgisini defterin ilk sayfasına yazar; bu durumda tasdik edilen defterlerin bilgisini il müdürlüğüne ayrıca bildirmenize gerek yoktur, beyannamede defter bilgileri sorulur.
Defterler nasıl tutulur? Kurallar
- Kayıtlar Türkçe, mürekkepli kalemle ya da bilgisayar çıktısı olarak yapılır; kurşun kalem kullanılmaz.
- Silinti ve kazıntı yapılmaz. Yanlış kayıt, okunacak şekilde tek çizgiyle çizilip doğrusu üstüne ya da yanına yazılır, paraflanır.
- Sayfa atlanmaz, sayfa koparılmaz, boş satır bırakılmaz.
- Kayıtlar işlem tarihinden itibaren makul sürede, gecikmeden yapılır; işletme hesabı defterinde gelir ve giderler belgeye dayanmadan yazılmaz.
- Karar defterindeki her karar sıra numarası, tarih ve toplantıya katılanların imzasını taşır.
Dikkat: Karar defterine karar yazıp imzalatmamak, pratikte en sık rastlanan eksikliktir. İmzasız karar, denetimde “alınmamış” sayılabilir. Toplantı bitmeden imzaları tamamlayın.
Bilgisayarda (elektronik ortamda) defter tutma
Yönetmelik, defterlerin bilgisayar ortamında tutulmasına izin verir. Pratikte bu, sürekli form ya da müteharrik yapraklı defter demektir:
- Boş yapraklar numaralandırılıp önceden tasdik ettirilir.
- Kayıtlar bilgisayarda tutulur ve tasdikli yapraklara basılır.
- Yıl sonunda yapraklar sıra numarasıyla ciltlenir.
Kayıtların tasdiksiz kağıda basılması defteri geçersiz kılar. Bilgisayarda tutulan defter, basılı tasdikli yaprak olmadan yalnızca “çalışma dosyası”dır.
Dernek muhasebesi için hazır programlar kullanılabilir; önemli olan çıktının Yönetmelikteki sütun düzenine (tarih, belge no, açıklama, gelir, gider) uyması ve tasdikli yapraklara basılmasıdır. Vergi Usul Kanunu kapsamındaki e-Defter uygulaması dernek defterleri için değil, iktisadi işletmesi olan derneklerin işletme defterleri için gündeme gelir.
Yıl sonu: Kapanış ve yeni yıl
İşletme hesabı defteri takvim yılı esasına göre tutulur. 31 Aralık’ta gelir ve gider toplamları çıkarılır, fark kasa-banka bakiyesiyle karşılaştırılır, kapanış kaydı yapılır. Bu toplamlar hem Nisan beyannamesinin hem de denetim kurulu raporunun temelidir.
Karar, üye kayıt ve evrak kayıt defterleri yıllık değildir; sayfaları bitene kadar kullanılır. Dolan defterin yerine yeni defter tasdik ettirilir, eski defter arşive kaldırılır.
| Defter | Yıl sonu işlemi |
|---|---|
| İşletme Hesabı Defteri | Kapanış kaydı, toplamlar, yeni yıl için açılış |
| Karar Defteri | Devam eder; dolunca yenisi tasdik ettirilir |
| Üye Kayıt Defteri | Devam eder; yıl sonu üye sayısı not edilir |
| Evrak Kayıt Defteri | Devam eder; yeni yıl sıra numarası 1’den başlatılabilir |
| Demirbaş Defteri | Devam eder; yıl sonu sayımla karşılaştırılır |
Saklama süresi ve kaybolma
Defterler ve dayanak belgeleri (alındı belgeleri, harcama belgeleri, dekontlar) son kaydın yapıldığı yıldan itibaren en az beş yıl saklanır. Defterin kaybolması ya da yanması halinde durum öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün içinde mahkemeden zayi belgesi alınması ve mülki amirliğe bildirilmesi gerekir; aksi halde defterin ibraz edilmemiş sayılması söz konusu olur.
Defterleri dernek merkezinde, nemden ve yetkisiz erişimden korunan bir dolapta tutun; başkan ya da sayman değişiminde teslim-tesellüm tutanağı düzenleyin.
Kim tutar, kim sorumludur?
Defterleri fiilen sekreter ve sayman tutar; ancak hukuki sorumluluk yönetim kurulunun tamamındadır. Yönetim kurulu görev bölümünde defterlerin kim tarafından, hangi sıklıkla işleneceğini karara bağlamak sorumluluğu netleştirir. Görev bölümü ve kayıt sorumluluğu için yönetim kurulu rehberine bakabilirsiniz.
Dışarıdan bir muhasebeci çalıştırmak zorunlu değildir; işletme hesabı esasındaki küçük bir dernek defterlerini kendi üyeleriyle tutabilir. Bilanço esasına geçildiğinde ise muhasebe desteği pratikte kaçınılmaz hale gelir.
Sonraki adım
Defterleriniz tasdikliyse sıradaki iş, gelirleri belgeleyen alındı belgelerini bastırmak ve bildirmektir; süreci alındı belgesi rehberinde anlattık. Henüz dernek kurma aşamasındaysanız kurulum sihirbazı kuruluş sonrasının bu adımlarını da sıralar; defter düzeni ve mali işleyiş konusunda destek isterseniz kuruluş danışmanlığı sayfasını inceleyebilirsiniz.
Dernek defterlerini tasdik ettirme ve kullanıma alma: özet adımlar
- Defter esasını belirleyin. Yeni kurulan dernek işletme hesabı esasıyla başlar. Yönetim kurulu, bilanço esasına gönüllü geçmek isterse bunu kararla belirler.
- Defterleri temin edin. Kırtasiyeden Dernekler Yönetmeliği'ne uygun basılı dernek defterlerini alın ya da bilgisayarda tutacaksanız sürekli form yaprakları hazırlayın.
- Tasdik yerine karar verin. İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü ücretsiz tasdik eder; noter ise sayfa sayısına göre ücret alır. Hangisini kullanacağınızı belirleyip randevu ya da sıra durumunu öğrenin.
- Tasdik için başvurun. Başkan ya da yetkili üye, dernek kaşesi, kuruluş bildirimi alındısı ve kimliğiyle defterleri götürür; her defterin ilk sayfasına tasdik şerhi ve sayfa numaraları işlenir.
- Açılış kayıtlarını yapın. Karar defterine ilk yönetim kurulu kararını, üye kayıt defterine kurucu üyeleri, işletme hesabı defterine ilk gelir ve giderleri tarih sırasıyla işleyin.
- Kayıt sorumlusunu belirleyin. Yönetim kurulu kararıyla defterleri fiilen tutacak üyeyi (genellikle sekreter ve sayman) belirleyin ve kayıt sıklığını yazılı hale getirin.
- Yıl sonu kapanışını planlayın. İşletme hesabı defterini 31 Aralık itibarıyla kapatıp toplamları çıkarın; Nisan beyannamesi ve denetim kurulu raporu bu toplamlara dayanır.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Dernekler hangi defterleri tutmak zorundadır?
Dernek defterleri nerede tasdik ettirilir?
İşletme hesabı mı bilanço esası mı?
Dernek defterleri bilgisayarda tutulabilir mi?
Karar defteri her yıl yeniden tasdik edilir mi?
Defterler ne kadar süre saklanır?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.