Kısa cevap: Dernek kurmak için en az 7 kurucu, her sayfası imzalı bir tüzük ve doldurulmuş Kuruluş Bildirimi (EK-2) yeterlidir. Bu dosyayı dernek merkezinin bulunduğu il valiliğine veya ilçe kaymakamlığına teslim ettiğiniz an dernek tüzel kişilik kazanır (TMK m.59). İzin, harç veya noter onayı gerekmez; süreç bildirim esasına dayanır.
Bu rehber, 2026 itibarıyla geçerli mevzuata göre sıfırdan dernek kurmanın tüm adımlarını, gereken belgeleri, süreleri ve kuruluş sonrası ilk 6 ayda yapmanız gerekenleri tek yerde toplar. Hangi aşamada olduğunuzu bilmiyorsanız kurulum sihirbazı size özel yol haritası çıkarır.
Dernek nedir?
Dernek, kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere en az 7 gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirdiği, tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur (TMK m.56). Üç temel özelliği vardır:
- Kişi topluluğudur. Vakıf gibi bir malvarlığına değil, üyelere dayanır. Üyeler gelir, gider; dernek devam eder.
- Kazanç amacı gütmez. Gelir elde edebilir, hatta iktisadi işletme kurabilir; ancak bu gelir üyeler arasında paylaşılamaz, yalnızca amaca harcanır.
- Tüzel kişiliği vardır. Kendi adına mal edinir, sözleşme yapar, dava açar ve banka hesabı açar.
Dernekler Türkiye’de 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.56-100), 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve Dernekler Yönetmeliği ile düzenlenir. Denetim ve kayıt işleri İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ve il müdürlükleri tarafından yürütülür.
Dikkat: Amacınız spor müsabakalarına katılmaksa dernek değil spor kulübü kurmanız gerekir. 7405 sayılı Kanun ile spor kulüpleri Gençlik ve Spor Bakanlığı’na tescil edilir ve dernek statüsünden ayrıdır. Sporu yaygınlaştırma, eğitim ve sosyal amaçlı “spor derneği” ise bu rehberdeki yolla kurulur; ayrıntı için Spor derneği nasıl kurulur? rehberine bakın.
Kimler dernek kurabilir?
Anayasa m.33 açıktır: herkes önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir. Kurucu olabilmek için şu şartlar aranır:
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Fiil ehliyeti | 18 yaşını doldurmuş, ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmamak |
| Çocuk dernekleri (istisna) | 15 yaşını bitirenler yasal temsilcinin yazılı izniyle çocuk derneği kurabilir ve üye olabilir; 12 yaşını bitirenler izinle üye olabilir ama yönetim ve denetim kurullarında görev alamaz (Dernekler Kanunu m.3) |
| Yasak kapsamında olmamak | Silahlı kuvvetler ve kolluk mensupları ile kendi kanunlarında yasak bulunan kamu görevlileri kurucu olamaz (Dernekler Kanunu m.3) |
| Yabancılar için yerleşme hakkı | Yabancı gerçek kişiler Türkiye’de yerleşme hakkına sahipse kurucu olabilir (TMK m.93) |
| Tüzel kişiler | Şirket, vakıf, başka dernek gibi tüzel kişiler yetkili organ kararıyla kurucu olabilir |
Öğrenciler, emekliler, serbest çalışanlar, memurların büyük çoğunluğu ve ev hanımları kurucu olabilir. Kurucu olmak için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak şart değildir; ikamet izni yeterlidir.
Kurucu sayısı, kimlerin kurucu olamayacağı ve alternatif yapılar hakkında ayrıntı için Dernek kaç kişiyle kurulur? rehberine bakın.
Adım 1: Amacınızı ve derneğin adını belirleyin
Kuruluşun en çok ihmal edilen adımı budur. Tüzüğün bel kemiği amaçtır; amaç bulanıksa tüzük de bulanık olur ve inceleme aşamasında düzeltme istenir.
Amaç nasıl yazılır?
Amaç cümlesi tek paragraf olmalı, ne yapacağınızı ve kim için yapacağınızı söylemelidir. Ardından “çalışma konuları” başlığında bu amaca ulaşmak için yapacağınız somut faaliyetleri (eğitim, yayın, etkinlik, burs, saha çalışması) listelersiniz.
İyi bir amaç cümlesi:
- Kazanç paylaşma içermez.
- Kanunla yasaklanmış bir faaliyete yönelmez.
- Çok geniş (“her konuda faaliyet”) veya çok dar (“tek bir etkinlik”) değildir.
- Çalışma konularıyla tutarlıdır.
İsim seçerken
- Daha önce kurulmuş bir derneğin adıyla karışmayacak bir ad seçin. Aynı ilde benzer adlı dernekler düzeltme talebine neden olabilir.
- “Türk”, “Türkiye”, “Milli”, “Cumhuriyet”, “Atatürk” gibi ibareler ayrı bir izne tabidir; başlangıçta kullanmamanız işinizi kolaylaştırır.
- Adın derneğin amacını yansıtması, hem resmi işlemlerde hem tanıtımda avantaj sağlar.
- Kısaltma kullanacaksanız tüzükte açıkça belirtin.
İpucu: İsim ve amaç için 2-3 alternatif hazırlayın. Dosyayı vermeden önce İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü’nü arayıp adın kullanımda olup olmadığını sormak çoğu ilde mümkündür.
Adım 2: En az 7 kurucuyu toplayın
Kanun en az 7 kurucu ister (TMK m.56). Bu 7 kişi, kuruluş bildirimini ve tüzüğün her sayfasını imzalar; aynı zamanda ilk genel kurula kadar derneği yönetecek geçici yönetim kurulunu aralarından belirler.
Kurucu seçerken dikkat edin:
- 7 kişinin tamamı fiil ehliyetine sahip ve yasak kapsamı dışında olmalı.
- Kurucuların kimlik bilgileri, adresleri ve imzaları EK-2’de eksiksiz yer almalı.
- Geçici yönetim kurulu için en az 5 kişiye ihtiyacınız olacak; kurucu sayısını 7’den fazla tutmak işinizi kolaylaştırır.
İlk genel kurulda yönetim kurulu (5 asıl + 5 yedek) ve denetim kurulu (3 asıl + 3 yedek) seçileceği için 6 ay içinde en az 16 üyeye ulaşmanız gerekir. Kuruluşu 7 kişiyle yapıp üye kampanyasına hemen başlamak en yaygın yoldur.
Adım 3: Dernek merkezi (adres) belirleyin
Her derneğin bir yerleşim yeri, yani merkez adresi olmalıdır. Bu adres başvuruyu hangi mülki amirliğe yapacağınızı da belirler.
Adres için üç seçenek vardır:
| Seçenek | Gereken belge | Not |
|---|---|---|
| Kiralık yer | Dernek adına veya kurucu adına kira sözleşmesi | En yaygın yol; sözleşmede derneğin kullanımına izin ifadesi faydalıdır |
| Kurucuya ait mülk | Tapu fotokopisi + mülk sahibinin muvafakati | Maliyetsiz; mesken niteliğindeyse kat maliki muvafakati gerekebilir |
| Ortak kullanım / tahsis | Tahsis yazısı veya izin belgesi | Belediye, üniversite veya başka STK tahsisleri bu kapsama girer |
Dikkat: Dernek merkezi kat mülkiyetine tabi bir binada ve bağımsız bölüm “mesken” olarak kayıtlıysa, kat maliklerinin oybirliğiyle verdiği muvafakat şarttır (Dernekler Yönetmeliği m.5). Oy çokluğu yeterli değildir. Bu belge en sık eksik çıkan belgedir.
Kuruluş sonrasında adres değişirse 45 gün içinde mülki amirliğe bildirmeniz gerekir.
Adım 4: Tüzüğü hazırlayın
Tüzük derneğin anayasasıdır. Dernekler Kanunu m.4, tüzükte bulunması zorunlu başlıkları tek tek sayar:
- Derneğin adı ve merkezi
- Amacı ve bu amacı gerçekleştirmek için sürdürülecek çalışma konuları ve biçimleri
- Üye olma, üyelikten çıkma ve çıkarılma şart ve şekilleri
- Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı
- Genel kurulun görev ve yetkileri, oy kullanma ve karar alma usulü
- Yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri, seçim usulü, asıl ve yedek üye sayısı
- Şube açılıp açılmayacağı
- Giriş ve yıllık aidatın belirlenme şekli
- Borçlanma usulleri
- İç denetim şekli
- Tüzük değişikliği usulü
- Fesih halinde malvarlığının tasfiye şekli
- Geçici yönetim kurulu üyelerinin ad, soyad ve adresleri
Bu zorunlu başlıklardan biri eksikse dosya 30 günlük düzeltmeye düşer. Tüzüğün her sayfası tüm kurucular tarafından imzalanır.
Madde madde açıklama ve örnek hükümler için Dernek tüzüğü nasıl hazırlanır? rehberini okuyun; sorulara cevap vererek taslak oluşturmak için tüzük oluşturucuyu kullanabilirsiniz.
İpucu: Genel kurul yeter sayısını, karar çoğunluğunu ve tüzük değişikliği usulünü yazarken kanundaki asgari şartların altına inmeyin. İl müdürlükleri bu maddeleri özellikle kontrol eder.
Adım 5: Kuruluş Bildirimi’ni (EK-2) doldurun
Kuruluş Bildirimi, Dernekler Yönetmeliği’nin EK-2 formudur. İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü ve İçişleri Bakanlığı web sitesinden boş form olarak indirilir. Formda şunlar bulunur:
- Derneğin adı ve açık merkez adresi
- Her kurucunun adı, soyadı, T.C. kimlik numarası (yabancılarda pasaport/ikamet bilgisi), doğum yeri ve tarihi, mesleği, adresi
- Kurucu tüzel kişi varsa unvanı, merkezi ve temsilcisi
- Tüm kurucuların imzası
Form, kurucuların elle veya bilgisayarda doldurup ıslak imzayla imzaladığı tek belge olduğundan ad-soyad ve kimlik numaralarını nüfus cüzdanıyla karşılaştırarak kontrol edin. Tek bir rakam hatası düzeltme talebine yol açar.
Adım 6: Diğer belgeleri tamamlayın
Yönetmelik m.5 kapsamında dosyada bulunması gerekenler:
| # | Belge | Kim hazırlar / imzalar |
|---|---|---|
| 1 | Kuruluş Bildirimi (EK-2) | Tüm kurucular |
| 2 | Tüzük (her sayfası imzalı) | Tüm kurucular |
| 3 | Yetkili organ kararı ve temsilci yazısı | Kurucu tüzel kişi varsa |
| 4 | İkamet izni fotokopisi | Yabancı kurucu varsa |
| 5 | Yazışma ve tebligat almaya yetkili kişilerin ad, adres ve imza listesi | Geçici yönetim kurulu |
| 6 | Kat maliklerinin oybirliğiyle muvafakati | Merkez kat mülkiyetli binada mesken ise |
| 7 | Adres belgesi (kira sözleşmesi / tapu) | Kiraya veren veya malik |
Büyükşehir sınırı dışındaki ilçelerde belgeler birer adet fazla verilir; bazı il müdürlükleri uygulamada ek belge (kimlik fotokopisi, fotoğraf gibi) isteyebilir. Teslim öncesi müdürlüğü arayıp güncel listeyi teyit edin. Her belgenin ayrıntısı için Dernek kurmak için gerekli belgeler rehberine bakın.
Adım 7: Dosyayı mülki amirliğe teslim edin
Dosya, derneğin merkezinin bulunduğu yerdeki en büyük mülki amirliğe verilir:
- Merkez il merkezindeyse: Valilik (İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü)
- Merkez ilçedeyse: Kaymakamlık (dosya il müdürlüğüne iletilir)
Dosyayı teslim ettiğinizde size tarih ve sayı içeren bir alındı belgesi verilir. Bu belgenin tarihi, derneğinizin kuruluş tarihidir. Kanun açıktır: kuruluş bildirimi ve ekleri mülki amirliğe verildiği an dernek tüzel kişilik kazanır (TMK m.59). Kayıt, onay veya ilan beklemeniz gerekmez.
Başvuru için herhangi bir harç veya ücret ödenmez.
İl müdürlüğünde teslim günü: ne sorulur, nasıl geçer
Teslim günü, dosya hazırsa oldukça kısa bir işlemdir. Gerçekçi bir akış şöyledir:
1. Gitmeden önce arayın. İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü’nü arayıp kuruluş dosyası vereceğinizi söyleyin. Bazı iller randevu verir, bazıları mesai içinde doğrudan kabul eder, bazıları dosyayı önce e-posta ile ön kontrole ister. Bu tek telefon boşa gidilen bir günü önler; il bazlı uygulamalar için il rehberlerine bakın.
2. Kim gitmeli? Kurucuların hepsinin gitmesi gerekmez. Uygulamada geçici yönetim kurulu başkanı veya tebligata yetkili kişilerden biri kimliğiyle gider. Küçük düzeltmeler (eksik paraf, tarih) için imza yetkisi olan ikinci bir kurucunun yanınızda olması işinizi kolaylaştırır.
3. Ön kontrol. Görevli memur dosyayı açar ve genellikle şunlara bakar: EK-2’deki kurucu sayısı ve imzalar, tüzüğün her sayfasındaki imzalar, adres belgesi, kat maliki muvafakati gerekip gerekmediği ve nüsha sayısı. Sorulan sorular teknik değil pratiktir: “Merkez mesken mi iş yeri mi?”, “Kurucular arasında kamu görevlisi var mı?”, “Tüzel kişi kurucu var mı?”, “Adınızda izne tabi ibare var mı?”
4. Küçük eksikler yerinde giderilir. Eksik paraf, boş tarih veya fazladan bir fotokopi çoğu zaman aynı anda tamamlanır. Esaslı eksiklerde (muvafakat yok, zorunlu başlık yok) memur dosyayı alıp eksikliği yazılı olarak sonradan bildirebilir; ancak pratikte çoğu müdürlük 30 günlük süreyi başlatmamak için “tamamlayıp gelin” der.
5. Alındı belgesi. Dosya kabul edildiğinde tarih ve evrak kayıt numarası içeren bir alındı belgesi verilir. Bu kâğıt derneğinizin doğum belgesidir; saklayın ve fotoğrafını çekin. Derneğiniz bu an itibarıyla tüzel kişidir (TMK m.59).
6. Kütük kaydı sonradan gelir. İnceleme olumlu tamamlanınca dernek kütüğe işlenir; kütük numarası ve DERBİS bilgileri geçici yönetim kurulu başkanına telefonla veya yazılı olarak iletilir.
İpucu: Dosya hazırsa kontrol ve teslim çoğu müdürlükte 15-20 dakika civarında sürer; yoğunluğa ve ile göre uzayabilir. Fazladan bir tüzük ve EK-2 nüshası, kimlik fotokopileri ve kalem götürmek küçük aksaklıkları yerinde çözmenizi sağlar.
Adım 8: İnceleme süreci (60 gün + 30 gün)
Teslimden sonra süreç şöyle işler:
- 60 günlük inceleme. Mülki amirlik, bildirimi ve ekleri dosya üzerinde inceler. Tüzüğün kanuna uygunluğu, belgelerin eksiksizliği ve kurucuların şartları kontrol edilir (TMK m.60).
- Eksiklik varsa 30 gün. Eksiklik veya kanuna aykırılık tespit edilirse size yazılı bildirim yapılır ve 30 gün içinde gidermeniz istenir.
- Giderilmezse risk. Eksiklik süresinde giderilmezse durum Cumhuriyet savcılığına bildirilir ve derneğin feshi için dava açılabilir.
- Uygun bulunursa kütüğe kayıt. Dosya uygunsa dernek, dernekler kütüğüne kaydedilir ve kütük numarası verilir.
Dikkat: 60 günlük süre boyunca dernek zaten tüzel kişidir; defter tasdiki ve vergi numarası gibi işlemlere başlayabilirsiniz. Ancak eksiklik bildirimi gelirse 30 günü kaçırmayın; bu süre sürecin en kritik eşiğidir.
Başvurunun reddedilme ve eksiklik sebepleri
Önce bir kavram düzeltmesi: dernek bildirimle kurulduğu için başvuru teknik anlamda “reddedilmez”. Mülki amirlik eksiklik veya kanuna aykırılık tespit edip 30 günlük düzeltme süresi verir; giderilmezse konu Cumhuriyet savcılığına gider ve fesih davası açılabilir (TMK m.60). “Ret” dediğimiz şey gerçekte bu düzeltme yazısıdır.
| # | Eksiklik / aykırılık sebebi | Nasıl önlenir |
|---|---|---|
| 1 | Tüzükte zorunlu başlığın bulunmaması. Dernekler Kanunu m.4’teki zorunlu başlıklardan biri (en sık: borçlanma usulü, iç denetim, tasfiye, geçici yönetim kurulu) yazılmamış. | Tüzüğü 13 maddelik listeyle tek tek karşılaştırın; tüzük oluşturucu başlıkları atlamadan ilerler. |
| 2 | Amacın belirsiz veya kanuna aykırı olması. “Her türlü sosyal faaliyet” gibi sınırsız amaçlar ya da kazanç paylaşımı çağrıştıran ifadeler. | Amacı tek paragrafta, hedef kitleyi ve faaliyet alanını adlandırarak yazın; çalışma konularıyla tutarlılığı kontrol edin. |
| 3 | İsimde izne tabi ibare. “Türk”, “Türkiye”, “Milli”, “Cumhuriyet”, “Atatürk” gibi kelimeler ayrı izin gerektirir; alınmadan kullanılamaz. | Kuruluşta bu ibarelerden kaçının; ihtiyaç varsa kuruluştan sonra izin sürecini ayrıca yürütün. |
| 4 | Aynı veya karıştırılacak kadar benzer ad. İlde aynı adla kayıtlı bir dernek varsa düzeltme istenir. | Teslim öncesi müdürlüğe adı sorun; 2-3 alternatif hazır tutun. |
| 5 | Kat maliki muvafakatinin eksik veya oy çokluğuyla alınmış olması. Mesken niteliğindeki bağımsız bölümlerde oybirliği aranır. | Apartman yönetiminden tüm maliklerin imzalı muvafakatini alın; tek bir malik eksikse adres seçimini yeniden düşünün. |
| 6 | Nüsha sayısının eksik olması. Büyükşehir dışı ilçelerde belgeler birer fazla verilir; bazı iller ayrıca ek nüsha ister. | Teslim öncesi telefonla nüsha sayısını teyit edin; her belgeden fazladan bir takım götürün. |
| 7 | İmza eksikleri. Tüzüğün bazı sayfaları imzasız, EK-2’de bir kurucunun imzası yok veya tüzükteki imza EK-2’dekiyle farklı. | İmza gününü tek oturumda yapın; her kurucu kendi sayfalarını sırayla imzalarken bir kişi kontrol etsin. |
| 8 | Adres uyumsuzluğu. Tüzükteki merkez adresi, EK-2’deki adres ve kira sözleşmesi/tapu birbirini tutmuyor. | Adresi resmi numarataj biçiminde tek yerden kopyalayın; kapı numarası ve bağımsız bölüm numarasını üç belgede de aynı yazın. |
| 9 | Geçici yönetim kurulunun 5 kişiden az olması. Tüzükte 3-4 kişilik geçici kurul yazılmış. | Geçici yönetim kurulunu en az 5 asıl üyeyle belirleyin; tüzükteki YK sayısıyla uyumlu olsun. |
| 10 | Kurucu ehliyeti sorunu. 18 yaş altı, kısıtlı veya kendi kanununda yasak bulunan bir kamu görevlisi (ör. kolluk) kurucular arasında. | Kurucu listesini Dernekler Kanunu m.3 ve TMK ehliyet şartlarıyla gözden geçirin; tereddütte ilgili kişiyi üye olarak sonradan alın. |
| 11 | Tüzel kişi kurucunun kararının eksik olması. Şirket veya vakıf kurucu, ancak yetkili organ kararı ya da temsilci yazısı yok. | Yönetim kurulu / ortaklar kurulu kararını ve temsilciyi gösteren imzalı yazıyı dosyaya ekleyin. |
| 12 | Kimlik ve bilgi hataları. EK-2’de T.C. kimlik numarası, doğum tarihi veya ad-soyad nüfus kaydıyla uyuşmuyor; yabancı kurucunun ikamet izni fotokopisi yok. | Bilgileri kimlik kartından tek tek karşılaştırın; yabancı kurucu için ikamet izninin geçerlilik tarihini kontrol edin. |
Bu sebeplerin tamamı dikkatle önlenebilir biçimsel eksikliklerdir; hiçbiri hukuki tartışma gerektirmez. Teslim öncesi belge kontrol listesini uygulamak düzeltme yazısı alma ihtimalini ciddi ölçüde düşürür.
Dikkat: 30 günlük süre düzeltme yazısının tebliğ tarihinden işler. Yeni tüzük nüshası gerekiyorsa her sayfanın yine tüm kurucularca imzalanması gerekir.
Dernek kurmak ne kadar sürer?
Takvim üç parçadan oluşur ve yalnızca ilk parça sizin elinizdedir:
| Aşama | Süre | Kimin kontrolünde |
|---|---|---|
| Hazırlık: kurucular, amaç, adres, tüzük, EK-2 | 1-3 hafta (hazırlıklı ekiplerde birkaç gün) | Sizin |
| Tüzel kişilik kazanma | Teslim günü, anında | Kanun gereği otomatik |
| İnceleme ve kütüğe kayıt | En fazla 60 gün (+30 gün eksiklik süresi) | Mülki amirlik |
Yani derneğiniz hukuken ilk günden vardır; “kuruluşun tamamlanması” dediğimiz şey kütüğe kayıt ve DERBİS şifresinin teslimidir. Hazırlık aşamasını kısaltmanın en etkili yolu, tüzüğü ve belge listesini kurucular toplanmadan önce hazır etmek ve imza gününü tek seferde bitirmektir. Ayrıntı için Dernek kuruluş süresi rehberine bakın.
Örnek senaryo: 7 kişilik bir mahalle derneği 45 günde nasıl kuruldu
Aşağıdaki hikâye kurgusal ve anonimdir, ancak zaman çizelgesi tipik bir kuruluşun gerçekçi ritmini yansıtır. Bir ilçede mahalle parkını canlandırmak isteyen, dernek deneyimi olmayan 7 komşu “Mahalle Dayanışma ve Güzelleştirme Derneği” kurmaya karar veriyor.
| Gün | Olay | Not |
|---|---|---|
| 1 | Komşular kahvede toplanır; amaç konuşulur, 7 kurucu belirlenir | Biri emekli öğretmen, biri esnaf, biri serbest çalışan; kamu görevlisi olan iki kişi kendi kurumlarının mevzuatını kontrol eder |
| 3 | Amaç cümlesi ve 10 maddelik çalışma konuları yazılır | Taslak WhatsApp grubunda paylaşılıp iki gün yorum alınır |
| 5 | İsim için 3 alternatif belirlenir; il müdürlüğü aranır | Birinci tercihin ilde kayıtlı olmadığı öğrenilir |
| 7 | Merkez adresi: esnaf kurucunun dükkânının üst katı | İş yeri niteliğinde olduğundan kat maliki muvafakati gerekmez; kira sözleşmesine “dernek merkezi olarak kullanılabilir” ifadesi eklenir |
| 8-12 | Tüzük hazırlanır | Zorunlu başlıklar tek tek işaretlenir; geçici yönetim kurulu 5 kişi olarak yazılır |
| 14 | EK-2 bilgisayarda doldurulur; kimlik bilgileri çapraz kontrol edilir | Bir kurucunun doğum tarihi yanlış yazıldığı fark edilir, düzeltilir |
| 16 | İmza günü: 7 kurucu bir araya gelir, 3 nüsha tüzük ve EK-2 imzalanır | Yaklaşık bir saat; tebligata yetkili kişi listesi de aynı gün imzalanır |
| 17 | Dosya kaymakamlığa teslim edilir, alındı belgesi alınır | Tüzel kişilik kazanıldı. Kuruluş tarihi bu gündür |
| 18-22 | Dört zorunlu defter il müdürlüğünde tasdik ettirilir, kaşe yaptırılır | Noter yerine müdürlük tercih edilir; ücretsizdir |
| 23 | Geçici yönetim kurulu ilk kararını alır: banka hesabı, vergi numarası, üye kampanyası | Karar Defteri’ne işlenir |
| 25-30 | Vergi dairesinden vergi kimlik numarası alınır, banka hesabı açılır | Banka, karar defteri fotokopisi ve kaşe ister |
| 31 | Eksiklik yazısı gelir: tüzükteki adres ile kira sözleşmesindeki kapı numarası farklı | 30 günlük süre başlar |
| 33-36 | Tüzüğün ilgili maddesi düzeltilir, tüm sayfalar yeniden imzalanır, dosya tamamlanır | Kurucular aynı akşam toplanır |
| 38 | Düzeltilmiş belgeler teslim edilir | Yerinde kontrol, sorun kalmaz |
| 45 | Kütüğe kayıt yapılır; DERBİS kullanıcı bilgileri başkana iletilir | Kuruluş fiilen tamamlanır |
| 46-150 | Üye kampanyası: 16 üyeye 3. ayda ulaşılır; 5. ayda ilk genel kurul yapılır | Sonuç bildirimi DERBİS’ten 45 gün içinde verilir |
Süreyi uzatan tek şey 31. gündeki adres uyumsuzluğudur; imza gününden önce üç belgedeki adresi karşılaştırmak kuruluşu yaklaşık iki hafta kısaltabilirdi. Süreler ile ve dosya yoğunluğuna göre değişir; kütük kaydı bazı illerde birkaç günde, bazılarında 60 günün sonuna yakın gelir.
DERBİS: derneğin dijital kapısı
Kütüğe kayıttan sonra geçici yönetim kurulu başkanına DERBİS (Dernekler Bilgi Sistemi) kullanıcı adı ve şifresi verilir. Bundan sonraki hemen her bildirim bu sistem üzerinden yapılır:
- Genel kurul sonuç bildirimi (45 gün içinde)
- Yıllık dernek beyannamesi (her yıl Nisan sonuna kadar)
- Adres, organ ve tüzük değişiklikleri
- Alındı belgesi bildirimi
DERBİS şifresini teslim aldığınızda hemen giriş yapıp bilgilerin doğruluğunu kontrol edin. Şifre yalnızca yetkilide bulunmalı; devir halinde yenilenmelidir. Şifrenin nasıl alındığı ve ilk girişte yapılacaklar için DERBİS şifresi nasıl alınır? rehberini okuyun.
Son yıllarda değişen uygulamalar
Dernek mevzuatının omurgası (TMK, Dernekler Kanunu, Dernekler Yönetmeliği) uzun süredir aynı olsa da birkaç değişiklik, birkaç yıl önce yazılmış rehberlerde bulamayacağınız farklar yaratır. Yalnızca kesin olarak bilinen değişiklikleri sıralıyoruz:
Spor kulübü ayrımı (7405 sayılı Kanun, 2022). En önemli yapısal değişiklik budur. Daha önce dernek mevzuatına göre kurulan “spor kulübü dernekleri”, 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu ile Gençlik ve Spor Bakanlığı’na tescil edilen ayrı bir tüzel kişilik hâline geldi. Resmi müsabakalara katılacak topluluk artık dernek değil spor kulübü kurar; müsabaka dışı amaçlarla (sporu yaygınlaştırma, eğitim, sosyal) kurulan yapı ise “spor derneği” olarak dernek mevzuatına tabidir.
DERBİS üzerinden e-bildirim. Genel kurul sonuç bildirimi, yıllık beyanname, adres ve organ değişiklikleri gibi bildirimler fiziki dilekçe yerine DERBİS üzerinden yapılır; bu, süre kaçırma riskini ve evrak trafiğini azaltır. Kuruluş bildiriminin kendisi ise hâlâ fiziki dosyayla verilir; DERBİS hesabı kuruluştan sonra açılır.
Elektronik defter imkânı. Mevzuat, zorunlu defterlerin elektronik ortamda tutulmasına imkân tanır. Küçük dernekler çoğunlukla fiziki defterle başlar; elektronik defteri tercih edecekseniz güncel usulü il müdürlüğünden sorun. Her iki yolda da “kullanılmadan önce tasdik” kuralı değişmez.
e-Devlet ile DERBİS girişi. DERBİS’e girişte e-Devlet kimlik doğrulaması kullanılır hâle gelmiştir. Bu, yetkisiz erişim riskini azaltır; ancak yetkili kişinin e-Devlet şifresine sahip olmasını gerektirir. Başkan değişince DERBİS yetkisinin devrini unutmayın.
Sabıka ve ikametgâh belgelerinin sorgulanması. Eski rehberlerde “nüfus cüzdanı sureti, ikametgâh ilmühaberi, sabıka kaydı” standart belge olarak sayılırdı. Bugün bunlar Yönetmelik m.5’teki zorunlu listede yer almaz; il müdürlükleri bu bilgileri uygulamada büyük ölçüde e-Devlet ve kamu sistemleri üzerinden sorgular. Bazı iller fiziki belge istemeye devam edebildiğinden teslim öncesi teyit edin.
İpucu: Kaynak rehberiniz “spor kulübü derneği” diyorsa veya sabıka kaydını zorunlu belge sayıyorsa büyük ihtimalle 2022 öncesine aittir; güncel mevzuat metniyle karşılaştırmadan uygulamayın.
Kuruluş sonrası ilk 6 ay: takvim
Dernek kurulduğu gün bitmiş sayılmaz; asıl yükümlülükler kuruluştan sonra başlar. Aşağıdaki takvim, tüzel kişilik kazanılan günü “0. gün” kabul eder.
| Zaman | Yapılacak iş | Nereye / nasıl |
|---|---|---|
| 0. gün | Kuruluş bildirimi teslimi, alındı belgesi | Valilik / kaymakamlık |
| 1-2. hafta | Zorunlu defterlerin tasdiki (Karar, Üye Kayıt, Evrak Kayıt, İşletme Hesabı) | Noter veya İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü |
| 1-2. hafta | Kaşe yaptırma, ilk geçici yönetim kurulu kararı | Karar Defteri’ne yazılır |
| 2-4. hafta | Vergi kimlik numarası alma | Dernek merkezinin bağlı olduğu vergi dairesi |
| 2-4. hafta | Banka hesabı açma | Vergi numarası + karar defteri + kaşe ile |
| 1-2. ay | Alındı belgesi bastırma; basılan belgelerin seri ve sıra numaraları 15 gün içinde mülki amirliğe bildirilir (bildirimi matbaa yapar, yapıldığını teyit edin) | Matbaa + mülki amirlik |
| 60 gün içinde | İnceleme sonucu / eksiklik bildirimi takibi | Yazılı tebligat; 30 günde giderin |
| 1-5. ay | Üye kabulü (en az 16 üyeye ulaşma) | Yazılı başvuru, 30 gün içinde yönetim kurulu kararı |
| En geç 6. ay | İlk olağan genel kurul: yönetim ve denetim kurullarının seçimi | En az 15 gün önceden çağrı |
| Genel kuruldan sonra 45 gün | Genel kurul sonuç bildirimi | DERBİS |
| Her yıl Nisan sonu | Yıllık dernek beyannamesi | DERBİS |
Bu takvimin her satırını ayrıntılı anlatan Dernek kurduktan sonra yapılacaklar rehberi, ilk yılın tüm yükümlülüklerini sırayla verir.
Üyelik işleyişi
Dernek kurulduğunda üyeler yalnızca kuruculardır. Yeni üye kabulü yazılı başvuruyla olur; yönetim kurulu en geç 30 gün içinde kabul veya ret kararı verir ve sonuç başvurana bildirilir. Her kabul kararı Karar Defteri’ne, her üye Üye Kayıt Defteri’ne işlenir.
İlk genel kurul
Mülki amirliğin kuruluşun uygun bulunduğuna dair yazılı bildirimini izleyen 6 ay içinde ilk genel kurulu toplayıp zorunlu organları oluşturmak zorundasınız (TMK m.62). Güvenli tarafta kalmak için süreyi kuruluş bildirimini verdiğiniz günden sayın. Bu toplantıda:
- Yönetim Kurulu: en az 5 asıl, 5 yedek
- Denetim Kurulu: en az 3 asıl, 3 yedek
seçilir. Çağrı en az 15 gün önceden yapılır; sonuç 45 gün içinde DERBİS üzerinden bildirilir. Olağan genel kurul, tüzükte belirtilen sürede ve en geç 3 yılda bir toplanır. Çağrı, gündem, hazirun listesi ve tutanak için Dernek ilk genel kurulu rehberi adım adım yol gösterir.
Derneğin organları ve karar çoğunlukları
Her dernekte üç zorunlu organ bulunur (TMK m.72):
| Organ | Kimlerden oluşur? | Temel görevi |
|---|---|---|
| Genel kurul | Derneğe kayıtlı tüm üyeler | En yetkili karar organı; organları seçer, tüzüğü değiştirir, bütçeyi onaylar |
| Yönetim kurulu | En az 5 asıl, 5 yedek üye | Derneği yönetir ve temsil eder |
| Denetim kurulu | En az 3 asıl, 3 yedek üye | Derneğin iç denetimini yapar, genel kurula rapor sunar |
Genel kurul, katılma hakkı bulunan üyelerin salt çoğunluğuyla toplanır; tüzük değişikliği ve fesih için bu oran üçte ikidir. Çoğunluk sağlanamazsa ikinci toplantıda çoğunluk aranmaz, ancak katılan üye sayısı yönetim ve denetim kurulu üye tam sayısının iki katından az olamaz. Üyelerin beşte birinin yazılı isteğiyle olağanüstü genel kurul toplanır. Ayrıntılar: genel kurul çağrı usulü, yönetim kurulu görevleri ve denetim kurulu.
Şube, temsilcilik, federasyon
- Şube: Tüzükte yer alması ve genel kurul kararı gerekir. Şubenin kendi organları olur, ancak ayrı tüzel kişiliği yoktur. Adımlar için şube açma rehberine bakın.
- Temsilcilik: Yönetim kurulu kararıyla açılır; organı yoktur ve genel kurulda temsil edilmez. Faaliyetleri başka bir ilde yürütmenin en hafif yoludur.
- Federasyon ve konfederasyon: Amaçları aynı en az 5 dernek federasyon, en az 3 federasyon konfederasyon kurabilir (TMK m.96). Ayrıntılar federasyon nasıl kurulur rehberinde.
Az bilinen yükümlülükler
Kuruluştan sonra en sık atlanan kurallar:
- Yurt dışından yardım: Yurt dışından ayni ya da nakdi yardım alınacaksa önceden mülki amirliğe bildirilir ve nakdi yardımlar banka aracılığıyla alınır. Ayrıntılar: yurt dışından yardım alma.
- Taşınmaz edinme: Dernek adına taşınmaz edinildiğinde tapuya tescilden itibaren 30 gün içinde bildirim yapılır.
- Gelir toplama yetkisi: Dernek adına gelir toplayacak kişiler yönetim kurulu kararıyla belirlenir ve kendilerine yetki belgesi düzenlenir.
- Belgelerin saklanması: Defterler, alındı belgeleri ve harcama belgeleri 5 yıl süreyle saklanır.
- İdari para cezaları: Bildirim ve beyanname sürelerine uymamak ceza gerektirir; tutarlar her yıl güncellenir. Liste için idari para cezaları rehberine bakın.
- Sona erme: Dernek genel kurul kararıyla feshedilebilir ya da kanunda sayılan hallerde kendiliğinden sona erer. Süreç: dernek nasıl kapatılır.
Mali düzen: defterler, gelir ve vergi
Defterler. İşletme hesabı esasında Karar Defteri, Üye Kayıt Defteri, Evrak Kayıt Defteri ve İşletme Hesabı Defteri zorunludur. Alındı Belgesi Kayıt Defteri ile Demirbaş Defteri isteğe bağlıdır. Tüm defterler kullanılmadan önce noterden veya il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğünden tasdik ettirilir.
Gelir ve gider. Gelirler alındı belgesiyle toplanır, giderler harcama belgesiyle yapılır. Banka aracılığıyla toplanan gelirlerde dekont, alındı belgesi yerine geçer. Alındı belgeleri matbaada bastırılır; basımevi belgelerin seri ve sıra numaralarını 15 gün içinde mülki amirliğe bildirir.
Vergi. Dernek tüzel kişiliği kurumlar vergisi mükellefi değildir. Ancak dernek bir iktisadi işletme kurarsa (kantin, satış, kurs geliri gibi düzenli ticari faaliyet) o işletme mükellef olur. Vergi kimlik numarası, banka hesabı açmak için gerekir ve vergi dairesinden alınır.
Sık yapılan hatalar
Düzeltme taleplerinin ve ilk yıl cezalarının büyük kısmı aynı birkaç hatadan kaynaklanır:
- Kat maliki muvafakatinin eksik veya oy çokluğuyla alınması. Mesken niteliğindeki yerlerde oybirliği şarttır.
- Tüzükte zorunlu başlığın atlanması. Özellikle borçlanma usulü, iç denetim ve tasfiye maddeleri sık unutulur.
- EK-2’de kimlik bilgisi hatası. Bir rakam yanlışı tüm dosyayı geri döndürür.
- Tüzüğün her sayfasının imzalanmaması. Yalnızca son sayfa imzalı tüzükler kabul edilmez.
- 16 üyeye ulaşmadan genel kurula gitmek. Organlar seçilemez, toplantı boşa gider.
- İlk genel kurulu 6 ay içinde yapmamak. Fesih sebebi ve idari para cezası riski doğurur.
- Alındı belgesini bildirmeden gelir toplamak. Hem usulsüz hem cezaya açıktır.
- Beyanname ve bildirim sürelerini kaçırmak. Bildirim yükümlülüklerine uymamanın idari para cezası vardır; tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artar.
- Spor kulübü yerine dernek kurmak. Müsabakalara katılacaksanız yanlış yapıyla başlamış olursunuz.
İpucu: Dosyayı teslim etmeden önce belge kontrol listesini baştan sona işaretleyin; eksiklik bildirimlerinin çoğu bu listeyle önlenebilir.
Maliyet özeti
Dernek kurmanın resmi harcı yoktur. Gider kalemleri tamamen dolaylıdır ve hepsi kaçınılabilir ya da küçültülebilir:
| Kalem | Zorunlu mu? | Tahmini aralık (2026) |
|---|---|---|
| Noter defter tasdiki (4 zorunlu defter) | Evet (noter veya il müdürlüğü) | İl müdürlüğünde ücretsiz olabilir; noterde defter başına değişen ücret |
| Kaşe / mühür | Fiilen evet | Düşük, birkaç yüz TL seviyesi |
| Alındı belgesi basımı | Gelir toplayacaksanız evet | Matbaaya ve cilt sayısına göre değişir |
| Adres (kira) | Mülk yoksa evet | Şehre ve konuma göre büyük fark |
| Tabela | Hayır | İsteğe bağlı |
| Danışmanlık | Hayır | İsteğe bağlı |
| Muhasebe / mali müşavir | Hayır (iktisadi işletme yoksa) | İsteğe bağlı, aylık |
Tüm tutarlar tahminidir; ile, notere ve tarifeye göre değişir. Kendi durumunuza göre hesap yapmak için maliyet hesaplayıcıyı kullanın; kalem kalem açıklama için Dernek kuruluş maliyeti rehberine bakın.
Dernek mi, vakıf mı, spor kulübü mü?
Yola çıkmadan önce doğru yapıyı seçtiğinizden emin olun:
| Kriter | Dernek | Vakıf | Spor kulübü |
|---|---|---|---|
| Niteliği | Kişi topluluğu | Malvarlığı topluluğu | Spor faaliyeti yapan tüzel kişi |
| Asgari kurucu | 7 | 1 (gerçek veya tüzel) | Kanunda öngörülen sayı |
| Kuruluş | Bildirim | Noter senedi + mahkeme tescili | Gençlik ve Spor Bakanlığı’na tescil |
| Malvarlığı şartı | Yok | VGM’nin her yıl ilan ettiği asgari tutar | Yok |
| Denetim | İçişleri (Sivil Toplumla İlişkiler) | Vakıflar Genel Müdürlüğü | Gençlik ve Spor Bakanlığı |
| Resmi müsabaka | Hayır | Hayır | Evet |
Üye tabanına dayanan, gönüllü çalışmayla büyüyecek ve ilk sermayesi olmayan girişimler için dernek en esnek ve en ucuz yapıdır. İki yapıyı ayrıntılı karşılaştırmak için Dernek mi vakıf mı? rehberine bakın.
Dernek kurmadan önce sorulacak 10 soru
Dosya hazırlamak kolaydır; zor olan doğru yapıyı ve kapsamı baştan seçmektir. Kurucularla ilk toplantıda şu 10 soruyu sırayla cevaplayın.
- Gerçekten derneğe mi ihtiyacınız var, yoksa vakfa mı? Elinizde amaca tahsis edilecek bir malvarlığı varsa ve yapıyı üyelerden bağımsız, kalıcı kılmak istiyorsanız vakıf; üye tabanına ve gönüllü emeğe dayanacaksanız dernek. Karar için Dernek mi vakıf mı?.
- Tüzel kişilik şart mı, platform yeterli mi? Tek bir kampanya veya geçici bir iş birliği için mevcut dernek ve vakıflar tüzel kişiliği olmayan bir platform kurabilir. Kalıcı yapı ve banka hesabı gerekiyorsa dernek. Ayrıntı: Dernek mi platform mu?.
- Kurucu adaylarınızın tamamı kurucu olabilir mi? Kolluk, silahlı kuvvetler mensubu veya kendi kanununda yasak bulunan kamu görevlisi listedeyse dosya düzeltmeye düşer. Kontrol listesi: Kimler dernek kuramaz?.
- Amacınızı tek paragrafta yazabiliyor musunuz? Yazamıyorsanız tüzük de yazılamaz. Örnekler ve kalıplar için Dernek amacı nasıl yazılır?.
- İsminiz izne tabi bir ibare içeriyor mu, başka dernekle karışıyor mu? İsim kuralları, kısaltma ve kontrol yöntemi: Dernek ismi nasıl belirlenir?.
- Başka illerde şube açmayı düşünüyor musunuz? Düşünüyorsanız tüzükte “şube açılabilir” hükmü baştan yer almalı; sonradan eklemek tüzük değişikliği ve ek genel kurul demektir. Ayrıntı: Dernek şube açma.
- Düzenli gelir getiren bir faaliyet (kurs, satış, kantin) planlıyor musunuz? Bu durumda ticaret siciline tescilli, kurumlar vergisi mükellefi bir iktisadi işletme gerekebilir. Karar ölçütleri: Dernek iktisadi işletmesi.
- Üyelerin bir araya geleceği bir lokal açacak mısınız? Lokal, mülki amirlikten ayrı izin ve tüzükte lokal hükmü gerektirir. Şartlar: Dernek lokali açma.
- Uzun vadede kamu yararına dernek statüsü hedefliyor musunuz? Bu statü en az bir yıllık faaliyet ve Cumhurbaşkanı kararı ister; bağış indirimi avantajı sağlar. Baştan buna göre amaç ve faaliyet planlamak için Kamu yararına dernek statüsü.
- Takviminiz gerçekçi mi? Hazırlık, teslim, inceleme ve ilk genel kurulun her biri ayrı bir süre ister; etkinliğinizi “dernek kurulur kurulmaz” planlamayın. Aşama aşama süreler: Dernek kuruluş süresi.
Bu cevaplar tüzüğün şube, iktisadi işletme ve lokal maddelerini de belirler; baştan doğru vermek ilk yıl tüzük değişikliği için olağanüstü genel kurul toplamanızı önler.
Sonraki adım
Hangi aşamada olduğunuzu ve neye ihtiyacınız olduğunu birkaç soruyla netleştirmek için kurulum sihirbazını başlatın. Sihirbaz; kurucu sayınızı, adres durumunuzu ve amacınızı sorarak size özel belge listesi ve takvim üretir. Belgeleri hazırlamaya başladıysanız sıradaki rehber Dernek kurmak için gerekli belgeler, tüzük yazacaksanız tüzük oluşturucu.
Şablonlar için indirilebilir PDF’ler, ilinizdeki müdürlüğün adresi ve randevu uygulaması gibi yerel ayrıntılar için il rehberleri, uzman desteği için dernek kuruluş danışmanlığı sayfalarına göz atabilirsiniz.
Dernek kurma adımları: özet adımlar
- Amacı ve ismi netleştirin. Kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amaç belirleyin. Yasaklı ibare içermeyen, başka dernekle karışmayan bir ad seçin.
- En az 7 kurucuyu belirleyin. Fiil ehliyetine sahip, dernek kurma yasağı bulunmayan en az 7 gerçek veya tüzel kişiyi kurucu olarak toplayın.
- Merkez adresini belirleyin. Kira sözleşmesi veya tapu ile belgeleyebileceğiniz bir adres bulun. Kat mülkiyetli binada mesken ise kat maliklerinin oybirliğiyle muvafakatini alın.
- Tüzüğü hazırlayın. Dernekler Kanunu m.4'teki zorunlu başlıkları içeren tüzüğü yazın ve her sayfasını tüm kuruculara imzalatın.
- Kuruluş bildirimini (EK-2) doldurun. Dernek adı, merkezi, kurucuların kimlik ve adres bilgilerini içeren EK-2 formunu doldurup kuruculara imzalatın.
- Ek belgeleri toplayın. Tebligat almaya yetkili kişilerin listesi, adres belgesi, varsa tüzel kişi kararı ve yabancı kurucu ikamet izni fotokopisini dosyaya ekleyin.
- Dosyayı son kez kontrol edin. Belge kontrol listesiyle nüsha sayısını, her sayfadaki imzaları, EK-2'deki kimlik bilgilerini ve adres belgesindeki adresin tüzükle aynı olduğunu doğrulayın.
- Dosyayı mülki amirliğe teslim edin. Dosyayı merkezin bulunduğu il valiliğine (İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü) veya ilçe kaymakamlığına verin. Alındı belgesi alın; dernek bu an tüzel kişilik kazanır.
- İnceleme sürecini takip edin. Mülki amirlik 60 gün içinde inceler. Eksiklik bildirilirse 30 gün içinde giderin. Uygun bulununca dernek kütüğe kaydedilir ve DERBİS şifresi verilir.
- Defter, vergi numarası ve banka işlemlerini yapın. Zorunlu defterleri tasdik ettirin, vergi dairesinden vergi kimlik numarası alın, banka hesabı açın ve alındı belgesi bastırın.
- 6 ay içinde ilk genel kurulu toplayın. En az 16 üyeye ulaşın, 15 gün önceden çağrı yapın, yönetim ve denetim kurullarını seçin ve sonucu 45 gün içinde DERBİS'ten bildirin.
- Yıllık yükümlülük takvimini kurun. Nisan sonundaki beyanname, alındı belgesi bildirimleri ve değişiklik bildirimleri için sorumlu kişi ve hatırlatma tarihleri belirleyin.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Dernek kurmak için izin almak gerekir mi?
Dernek kaç kişiyle kurulur?
Dernek kurmak ne kadar sürer?
Dernek kurmanın harcı var mı?
Dernek kurmak için avukat veya danışman şart mı?
Dernek kurulduktan sonra ilk ne yapılmalı?
Dernek nereye başvurur, hangi kuruma kurulur?
Kamu görevlisi dernek kurabilir mi?
Dernek başvurusu reddedilebilir mi?
Dernek kurmak için sabıka kaydı ve ikametgâh belgesi gerekir mi?
Dosya teslimi ne kadar sürer, randevu gerekir mi?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 20 Kasım 2026.