Dernek tüzüğü, derneğinizin anayasasıdır: adından amacına, üyelik şartlarından fesih usulüne kadar her şey burada yazılır. Dernekler Kanunu m.4’te sayılan 14 zorunlu unsuru eksiksiz içeren, her sayfası kurucularca imzalanmış bir tüzük hazırladığınızda kuruluş dosyanızın en kritik parçası tamamlanmış olur. Bu rehberde her maddeye ne yazacağınızı, sık yapılan hataları ve dosyanızın geri dönmemesi için dikkat etmeniz gerekenleri bulacaksınız.
Tüzük neden bu kadar önemli?
Türkiye’de dernek kurmak izne değil bildirime bağlıdır (Anayasa m.33). Kuruluş bildirimi ve tüzüğü mülki amirliğe verdiğiniz an tüzel kişilik kazanırsınız (TMK m.59). Ancak mülki amirlik dosyanızı 60 gün içinde inceler; tüzükte eksiklik veya kanuna aykırılık bulursa 30 gün içinde düzeltmenizi ister (TMK m.60).
Bu düzeltme süreci hem zaman kaybettirir hem de derneğin ilk aylarında moral bozar. Tüzüğün ilk seferde doğru hazırlanması, kuruluş sonrası altı ay içinde yapılacak ilk genel kurula kadar enerjinizi asıl işinize harcamanızı sağlar.
İpucu: Tüzüğü sıfırdan yazmak yerine tüzük oluşturucu aracımızı kullanabilirsiniz. Derneğinizin adı, amacı ve organ yapısına göre zorunlu maddeleri otomatik dolduran, 2026 mevzuatına uygun bir taslak üretir.
Zorunlu unsurlar tablosu (Dernekler Kanunu m.4)
Aşağıdaki tablo, tüzüğünüzde mutlaka bulunması gereken unsurları ve genellikle hangi madde başlığı altında yazıldıklarını gösterir. Sıralama zorunlu değildir, ancak bu düzen uygulamada yaygındır.
| # | Zorunlu unsur | Tipik madde başlığı | Kısa not |
|---|---|---|---|
| 1 | Derneğin adı ve merkezi | Madde 1 – Ad ve merkez | İl ve ilçe yazılır, açık adres yazılmaz |
| 2 | Amaç ve bu amacı gerçekleştirmek için çalışma konuları ve biçimleri | Madde 2 – Amaç ve çalışma konuları | En geniş tutulması gereken madde |
| 3 | Üye olma, üyelikten çıkma ve çıkarılma şart ve şekilleri | Madde 3-5 – Üyelik | Yazılı başvuru ve 30 günlük karar süresi |
| 4 | Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı | Madde 6 – Genel kurul toplantıları | Olağan toplantı aralığı en geç 3 yıl |
| 5 | Genel kurulun görev ve yetkileri, oy kullanma ve karar alma usulü | Madde 7-8 | Çoğunluk ve nitelikli çoğunluk kuralları |
| 6 | Yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri, seçimi, asıl ve yedek üye sayısı | Madde 9-10 | En az 5+5 ve 3+3 |
| 7 | Derneğin şubesinin bulunup bulunmayacağı | Madde 11 – Şubeler | Şube varsa kuruluş ve organları da yazılır |
| 8 | Giriş ve yıllık aidatın belirlenme şekli | Madde 12 – Aidat | Tutar değil, belirleme yöntemi yazılır |
| 9 | Borçlanma usulleri | Madde 13 | Yönetim kurulunun borçlanma sınırı |
| 10 | İç denetim şekilleri | Madde 14 | Denetim kurulunun denetim sıklığı |
| 11 | Tüzüğün ne şekilde değiştirileceği | Madde 15 | TMK m.81’deki 2/3 kuralı |
| 12 | Derneğin feshi halinde malvarlığının tasfiye şekli | Madde 16 | Kalan malvarlığının nereye gideceği |
| 13 | Geçici yönetim kurulu üyeleri | Geçici madde | Ad, soyad, görev dağılımı |
| 14 | Derneğin gelir kaynakları ve defter tutma esasları | Madde 17-18 | Uygulamada istenir, listeye dahil edin |
Dikkat: Bu unsurlardan herhangi birinin eksik olması, dosyanızın “eksiklik giderme” yazısıyla geri dönmesinin en yaygın sebebidir. Tüzüğü teslim etmeden önce bu tabloyu bir kontrol listesi gibi kullanın.
Madde madde ne yazılır?
Madde 1: Derneğin adı ve merkezi
Bu maddede derneğin tam adı ve merkezinin bulunduğu il ile ilçe yazılır. Açık adres tüzüğe yazılmaz; adres kuruluş bildirimine yazılır ve değiştiğinde yalnızca bildirim yapılır, tüzük değişikliği gerekmez. Adres değişikliğinin 45 gün içinde bildirilmesi gerektiğini unutmayın.
Örnek: “Derneğin adı ‘Kaz Dağları Doğa ve Kültür Derneği’dir. Derneğin merkezi Balıkesir ili Edremit ilçesidir.”
Madde 2: Amaç ve çalışma konuları
Tüzüğün kalbidir ve en çok düzeltme isteyen maddedir. İki bölümden oluşur:
- Amaç: Bir veya iki cümlede, derneğin var oluş sebebi. Kazanç paylaşma amacı içeremez (TMK m.56).
- Çalışma konuları ve biçimleri: Amacı gerçekleştirmek için yapılacak faaliyetlerin listesi. Eğitim, yayın, etkinlik, iş birliği, tesis açma, iktisadi işletme kurma gibi başlıklar burada sayılır.
Amaç maddesini nasıl geniş tutacağınızı aşağıda ayrı bir başlıkta anlattık.
Madde 3-5: Üyelik hükümleri
Üye olma şartları, üyelikten çıkma ve üyelikten çıkarılma ayrı ayrı yazılır. Uygulamada şu kurallara sadık kalın:
- Üyelik başvurusu yazılı yapılır; yönetim kurulu en geç 30 gün içinde kabul veya ret kararı verir.
- Fiil ehliyetine sahip ve derneğin amacını benimseyen herkes üye olabilir; ancak kendi kanunlarında dernek üyeliği yasaklanan kamu görevlileri üye olamaz (Dernekler Kanunu m.3).
- Üyelikten çıkma yazılı bildirimle serbesttir; çıkarılma ise tüzükte sayılan sebeplere dayanır (aidat ödememe, amaca aykırı davranış gibi).
- İsterseniz “onursal üyelik” gibi oy hakkı olmayan üyelik türleri tanımlayabilirsiniz.
Madde 6-8: Genel kurul
Genel kurul derneğin en yetkili organıdır. Tüzükte şunlar yer almalıdır:
- Olağan genel kurulun kaç yılda bir toplanacağı (en geç 3 yılda bir) ve hangi ayda yapılacağı.
- Çağrının en az 15 gün önceden nasıl yapılacağı (gazete ilanı, yazılı bildirim, e-posta).
- Toplantı yeter sayısı (üye tam sayısının salt çoğunluğu; tüzük değişikliği ve fesihte üçte iki).
- Karar yeter sayısı ve oy kullanma usulü (her üyenin bir oyu vardır, vekâleten oy kullanılamaz).
- Görev ve yetkiler: organ seçimi, tüzük değişikliği, bütçe onayı, şube açma yetkisi, fesih kararı.
Genel kurul sonuç bildiriminin 45 gün içinde DERBİS üzerinden mülki amirliğe verileceğini de tüzüğe yazmak uygulamada tercih edilir.
Madde 9: Yönetim kurulu
Yönetim kurulu en az 5 asıl ve 5 yedek üyeden oluşur. Tüzükte üye sayısını, görev süresini, görev bölümünü (başkan, sekreter, sayman) ve yetkilerini yazın. Derneği temsil, bütçe uygulama, üye kabulü ve defter tutma yetkileri burada sayılır.
İpucu: Üye sayısını “en az 5” yerine “5 asıl 5 yedek” gibi kesin yazmak, ilk genel kurulda seçim yaparken tartışmayı önler. Kuruluşta en az 7 kişi olsanız da organları seçebilmek için pratikte en az 16 üyeye (5+5+3+3) ihtiyacınız olacağını hesaba katın.
Madde 10: Denetim kurulu ve iç denetim
Denetim kurulu en az 3 asıl 3 yedek üyeden oluşur. Derneğin defter, hesap ve kayıtlarını tüzükte belirtilen aralıklarla (genellikle yılda bir) denetler ve sonucu yönetim kuruluna ve genel kurula raporlar. İç denetim şekli ayrı bir madde olarak da yazılabilir; önemli olan kanundaki “iç denetim” unsurunun tüzükte karşılık bulmasıdır.
Madde 11: Şube durumu
Derneğin şube açıp açmayacağını mutlaka yazın. “Dernek şube açabilir” diyorsanız şubenin nasıl kurulacağı, organları (şube genel kurulu, yönetim ve denetim kurulu) ve genel merkezle ilişkisi de tüzükte yer almalıdır. Şube açmayacaksanız tek cümle yeterlidir: “Derneğin şubesi yoktur.”
Madde 12-13: Aidat ve borçlanma
Aidat tutarını tüzüğe yazmayın; “giriş ve yıllık aidat miktarı genel kurulca belirlenir” gibi bir belirleme yöntemi yazın. Böylece her aidat artışında tüzük değiştirmek zorunda kalmazsınız. Borçlanma maddesinde ise yönetim kurulunun genel kurul kararı olmadan ne ölçüde borçlanabileceğini sınırlayın.
Madde 14-16: Gelirler, defterler ve tüzük değişikliği
Gelir kaynaklarını (aidat, bağış, etkinlik gelirleri, iktisadi işletme gelirleri, kamu desteği) sayın. Defterlerin işletme hesabı esasına göre tutulacağını ve gelirlerin alındı belgesiyle toplanacağını belirtin. Tüzük değişikliği maddesinde TMK m.81’deki üçte iki kuralını aynen yazın.
Madde 17: Fesih ve tasfiye
Genel kurul derneği her zaman feshedebilir. Tüzükte fesih kararı için gereken çoğunluk ve fesih sonrası kalan malvarlığının nereye devredileceği yazılır. Kalan malvarlığının “benzer amaçlı bir derneğe” veya “genel kurulun belirleyeceği kuruma” devredileceğini yazmak yaygın ve güvenli bir seçenektir.
Geçici madde: Geçici yönetim kurulu
Kuruluştan ilk genel kurula kadar derneği yönetecek geçici yönetim kurulu üyelerinin adı, soyadı ve görevleri (başkan, sekreter, sayman vb.) tüzüğün sonuna geçici madde olarak eklenir. DERBİS kullanıcı adı ve şifresi bu listedeki geçici başkana verilir.
Amaç maddesi nasıl geniş tutulur?
Amaç maddesinde yapılan en yaygın hata, derneği bugünkü tek faaliyetine hapsetmektir. “Mahallede satranç turnuvası düzenlemek” diye yazarsanız bir yıl sonra kurs açmak istediğinizde tüzük değişikliği ve genel kurul gerekir. Doğru yaklaşım, amacı net, çalışma konularını geniş yazmaktır.
Dar amaç (önerilmez): “Derneğin amacı mahallede satranç turnuvası düzenlemektir.”
Geniş amaç (önerilir): “Derneğin amacı; zekâ ve strateji oyunları başta olmak üzere akıl sporlarını yaygınlaştırmak, bu alanda eğitim vermek, etkinlikler düzenlemek ve toplumun her kesiminin bu sporlara erişimini kolaylaştırmaktır.”
Çalışma konuları bölümünde ise şu başlıkları çoğu dernek için eklemek faydalıdır:
- Kurs, seminer, atölye, konferans ve panel düzenlemek
- Kitap, dergi, bülten ve dijital içerik yayımlamak
- Yurt içi ve yurt dışı kuruluşlarla iş birliği yapmak, federasyon ve platformlara katılmak
- Amacın gerçekleşmesi için gerekli taşınır ve taşınmaz malları edinmek, lokal ve tesis açmak
- Gerekli görüldüğünde iktisadi işletme kurmak
- Kamu kurumları, belediyeler ve diğer sivil toplum kuruluşlarıyla ortak proje yürütmek, hibe ve fon başvurusu yapmak
- Burs vermek ve sosyal yardım faaliyetleri yürütmek
Dikkat: Geniş yazmak, kanuna aykırı yazmak demek değildir. Siyasi faaliyet, kazanç paylaşımı veya kanunun yasakladığı konular çalışma konusu olarak yazılamaz. Ayrıca amaçla ilgisiz konuları yığmak da inceleme sırasında soru işareti yaratır.
İsim kuralları: Hangi ibareler yasak?
Dernek adı seçerken üç kurala dikkat edin:
- İzne bağlı ibareler: “Türk”, “Türkiye”, “Milli”, “Cumhuriyet”, “Atatürk”, “Şehit”, “Gazi” ve benzeri ibareler ile bunların baş ve sonlarına getirilen ekler dernek adında ancak İçişleri Bakanlığı izniyle kullanılabilir. İzin olmadan bu ibareleri kullanan tüzük dosyaları kabul edilmez.
- Yasak semboller: Daha önce kurulmuş Türk devletlerine veya başka devletlere ait bayrak, amblem ve işaretler dernek adında, ambleminde ve tanıtım materyallerinde kullanılamaz.
- Ayırt edicilik: Aynı il içinde daha önce kurulmuş bir dernekle karıştırılacak kadar benzer adlar sorun çıkarır. Adı belirlemeden önce il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğünün dernek listesine bakın.
Ayrıca “federasyon”, “konfederasyon”, “vakıf”, “kooperatif” gibi başka tüzel kişilik türlerini çağrıştıran kelimeler dernek adında kullanılamaz. Kamu kurumu izlenimi veren adlardan da (örneğin ”… Müdürlüğü Derneği”) kaçının.
Şubeli ve şubesiz tüzük farkı
Şube kararı tüzüğün yapısını belirgin biçimde değiştirir. Aşağıdaki tablo iki modeli karşılaştırır:
| Konu | Şubesiz dernek | Şubeli dernek |
|---|---|---|
| Tüzük uzunluğu | Daha kısa, 20-25 madde | Şube organları ve ilişkileri eklenir, 30+ madde |
| Organlar | Genel kurul, yönetim, denetim | Merkez organlarına ek olarak her şubede ayrı genel kurul, yönetim ve denetim kurulu |
| Genel kurul yapısı | Tüm üyeler katılır | Tüzüğe göre tüm üyeler veya şube delegeleri katılır |
| Şube açma yetkisi | Yok | Genel kurul kararıyla, en az 3 kişilik kurucu kurul ile |
| Bildirim yükü | Tek merkez için | Her şube ayrıca mülki amirliğe bildirilir |
| Kimler için uygun | Yerel, tek merkezli faaliyet | Birden fazla ilde fiziksel varlık planlayanlar |
Kuruluş aşamasında şube planınız yoksa “şubesi yoktur” yazmak en pratik yoldur. İleride ihtiyaç doğarsa tüzük değişikliğiyle şube maddesi eklenebilir.
Sık reddedilme (eksiklik) sebepleri
Mülki amirlikten gelen eksiklik yazılarının büyük bölümü şu sebeplere dayanır:
- Eksik unsur: Özellikle borçlanma usulü, iç denetim ve tasfiye maddeleri sık unutulur.
- İmzasız sayfa: Tüzüğün her sayfasının tüm kurucularca imzalanması gerekir (Dernekler Yönetmeliği m.5).
- Organ sayılarında hata: Yönetim kurulu 3 kişi veya denetim kurulu 2 kişi olarak yazılmış.
- İzne bağlı ibare: Adda “Türkiye” gibi bir kelime var ama bakanlık izni yok.
- Kazanç amacı çağrıştıran ifadeler: “Üyelere kâr dağıtmak”, “ticari faaliyet yürütmek” gibi cümleler.
- Tutarsızlık: Kuruluş bildirimindeki dernek adı ile tüzükteki ad farklı yazılmış, ya da geçici yönetim kurulu listesi kurucu listesiyle uyuşmuyor.
Bu listeyi teslimden önce bir kez daha gözden geçirmek, 30 günlük düzeltme sürecinden sizi kurtarır. Eksiksiz dosya için belge kontrol listesi aracımızı da kullanabilirsiniz.
Tüzük hazırlarken pratik ipuçları
- Tüzüğü A4 kâğıda, okunaklı puntoda, madde numaraları sırayla bastırın. Her sayfanın altına kurucuların imza alanı bırakın.
- Büyükşehir sınırı dışındaki ilçelerde dosya bir nüsha fazla verilir; tüzüğü de buna göre çoğaltın.
- Tüzükte “Dernekler Kanunu”, “Türk Medeni Kanunu” ve “Dernekler Yönetmeliği” hükümlerine genel atıf yapan bir “hüküm eksikliği” maddesi ekleyin: “Bu tüzükte belirtilmeyen hususlarda ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.”
- Spor, kültür, sosyal yardım gibi özel alanlarda faaliyet gösterecekseniz ilgili rehberlere göz atın; örneğin spor alanında spor derneği mi spor kulübü mü ayrımı tüzüğün amaç maddesini doğrudan etkiler.
- Dernek yerine vakıf daha uygun olabilir mi diye tereddüt ediyorsanız önce dernek mi vakıf mı karşılaştırmasını okuyun; tüzük ile vakıf senedi tamamen farklı belgelerdir.
Sonraki adım
Tüzüğünüzü hazırlamanın en hızlı yolu tüzük oluşturucu aracını kullanmaktır: derneğinizin adını, amacını ve organ yapısını girin; 14 zorunlu unsuru içeren tüzüğünüz hazırlanır ve teslim için sizi arayalım. Tüzük tamamlandığında kuruluş dosyasının geri kalanı için kurulum sihirbazından devam edebilir, genel süreci dernek nasıl kurulur rehberinden takip edebilirsiniz.
Dernek tüzüğü hazırlama adımları: özet adımlar
- Derneğin adını ve merkezini belirleyin. Yasaklı ibare içermeyen, ayırt edici bir ad seçin ve merkezin bulunacağı il ve ilçeyi tüzüğün ilk maddesine yazın.
- Amaç ve çalışma konularını yazın. Amacı tek cümleyle, çalışma konularını ise gelecekte yapabileceğiniz tüm faaliyetleri kapsayacak genişlikte maddeleyin.
- Üyelik şartlarını düzenleyin. Üye olma, üyelikten çıkma ve çıkarılma koşullarını, başvuru ve karar usulünü net cümlelerle belirleyin.
- Organları ve görevlerini tanımlayın. Genel kurul, yönetim kurulu (en az 5 asıl 5 yedek) ve denetim kurulunun (en az 3 asıl 3 yedek) görev, yetki ve seçim usullerini yazın.
- Mali hükümleri ekleyin. Giriş ve yıllık aidatın nasıl belirleneceğini, borçlanma usulünü, gelir kaynaklarını ve iç denetim şeklini açıklayın.
- Değişiklik, fesih ve geçici hükümleri tamamlayın. Tüzük değişikliği usulünü, fesih halinde malvarlığının tasfiyesini ve geçici yönetim kurulu üyelerinin listesini ekleyin.
- Kontrol listesiyle karşılaştırıp imzalayın. Dernekler Kanunu m.4'teki 14 unsurun her birinin tüzükte yer aldığını kontrol edin, ardından her sayfayı tüm kuruculara imzalatın.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Dernek tüzüğünde hangi maddeler zorunludur?
Dernek tüzüğünü kim imzalar?
Dernek tüzüğü noterden onaylatılır mı?
Dernek adında 'Türkiye' veya 'Milli' kelimesi kullanılabilir mi?
Tüzükte amaç maddesi kısa mı uzun mu olmalı?
Tüzük değişikliği nasıl yapılır?
Tüzükte eksiklik çıkarsa dernek kapanır mı?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.