Hemşehri Derneği Nasıl Kurulur? Dayanışma Derneği Rehberi 2026

Hemşehri ve dayanışma derneği kurmak için isimde il-ilçe adı kullanımı, lokal açma, federasyon üyeliği ve amaç maddesi örneklerini adım adım öğrenin.

Dernekçim Editör Ekibi Güncelleme: 8 dk okuma
Hemşehri Derneği Nasıl Kurulur? Dayanışma Derneği Rehberi 2026
Hemşehri Derneği Nasıl Kurulur? Dayanışma Derneği Rehberi 2026 — dernekcim.com

Kısa cevap: Hemşehri derneği, aynı il, ilçe veya köyden gelen kişilerin yaşadıkları şehirde dayanışma, kültürel bağ ve memlekete destek amacıyla kurduğu dernektir; en az 7 kişiyle, mülki amirliğe bildirimle, izin ve harç olmadan kurulur (TMK m.56, m.59). Bu türün kendine özgü konuları dernek adında il-ilçe adı kullanımı, üyelikte hemşehrilik şartı, lokal açma izni ve federasyon çatısıdır. Bu rehberde her birini örneklerle anlatıyoruz.

Hemşehri derneğinin özellikleri

Türkiye’de kayıtlı derneklerin önemli bir kısmı hemşehri ve dayanışma dernekleridir. İstanbul, Ankara, İzmir ve Bursa gibi göç alan şehirlerde neredeyse her ilçenin ve çoğu köyün bir derneği vardır. Bu derneklerin ortak özellikleri:

  • Kimlik, coğrafyaya bağlıdır. Üyelik şartı meslek ya da ilgi alanı değil, memleket bağıdır.
  • İki yönlü çalışır. Bir yandan yaşanan şehirde dayanışma (cenaze, düğün, hasta ziyareti, iş bulma), diğer yandan memlekete yatırım (okul, cami, yol, su, burs).
  • Sosyal mekân önemlidir. Lokal, hemşehri derneklerinin kalbidir; kahvaltı, çay sohbeti ve bayramlaşma burada yapılır.
  • Çatı örgütlenmesi yaygındır. Köy dernekleri ilçe federasyonunda, ilçe federasyonları il konfederasyonunda birleşir.
  • Aidat ve bağış düzeni hassastır. Cenaze fonu, yardım sandığı gibi uygulamalar belge düzeni gerektirir.

“Dayanışma derneği” ifadesi ise daha geniş bir kavramdır: hemşehrilik dışında aynı mahallede oturanlar, aynı siteye bağlı olanlar veya aynı okuldan mezun olanlar da dayanışma derneği kurabilir. Kuruluş usulü aynıdır; bu rehberdeki ilkeler mahalle ve mezun dernekleri için de geçerlidir.

Dernek adında il, ilçe ve köy adı kullanımı

Hemşehri derneğinin adı doğrudan memleketi işaret eder: “Çorum Alacalılar Dayanışma Derneği”, “Of Yeşilköylüler Kültür ve Yardımlaşma Derneği” gibi. İsim konusunda bilmeniz gerekenler:

KonuKuralPratik öneri
İl, ilçe, köy adıSerbestçe kullanılabilirAdın başına memleketi, sonuna amacı yazın: “…lılar Kültür ve Dayanışma Derneği”
Faaliyet yeriAd, faaliyet gösterilen şehri de içerebilir: “İstanbul Sivaslılar Derneği”Birden fazla şehirde aynı memleketin derneği varsa ayırt edici olur
Daha önce alınmış adAynı ilde aynı adla ikinci dernek kurulamazKuruluştan önce il müdürlüğünden sorun; “Kültür”, “Yardımlaşma”, “Dayanışma” ekleriyle farklılaştırın
“Türk”, “Türkiye”, “Milli”, “Cumhuriyet”, “Atatürk” ve benzeri ibarelerDernekler Kanunu m.28 gereği ayrıca izne bağlıdırHemşehri derneği için gerekli değildir, kullanmayın
Yabancı dil veya bölgesel adDernek adı Türkçe olmalıdır; yöresel lakap ve köyün eski adı ek olarak yazılabilirKöyün resmi adını esas alın
Kısaltma ve logoTüzükte belirtilebilir; amblem değişikliği bildirime tabidirLogoda yöresel motif kullanmak serbesttir

Dikkat: Köyünüzün adı idari düzenlemeyle değişmiş olabilir (örneğin köyün mahalleye dönüşmesi). Resmi kayıtlardaki güncel adı kullanın, parantez içinde eski adı tüzüğe not düşebilirsiniz.

Amaç maddesi örnekleri

Hemşehri derneklerinde amaç maddesi çoğu zaman “hemşehriler arasında dayanışma sağlamak” diye tek cümleyle geçiştirilir; bu, ileride memleket projeleri veya kültürel etkinlikler yapıldığında “amaç dışı faaliyet” sorusu doğurur. Daha kapsayıcı örnekler:

İlçe hemşehri derneği: “Derneğin amacı; [ilçe] ilçesinden olan ve [şehir] ilinde yaşayan hemşehriler arasında sosyal, kültürel ve ekonomik dayanışmayı güçlendirmek, memleketin kültürel değerlerini yaşatmak ve tanıtmak, ilçenin eğitim, sağlık ve altyapı ihtiyaçlarına destek olmak ve hemşehrilerin kentte uyum ve iş birliğine katkı sağlamaktır.”

Köy derneği: “Derneğin amacı; [köy] köyü ile bağı bulunan kişiler arasında birlik ve yardımlaşmayı sağlamak, köyün okul, cami, yol, su ve çevre düzenlemesi gibi ortak ihtiyaçlarına katkıda bulunmak, köyün tarihini, geleneklerini ve el sanatlarını araştırıp genç kuşaklara aktarmak ve köyde yaşayan ihtiyaç sahiplerine destek olmaktır.”

İl dayanışma derneği (geniş kapsam): “Derneğin amacı; [il] ili kökenli hemşehrileri bir çatı altında buluşturmak, aralarında sosyal ve kültürel dayanışmayı geliştirmek, ilin tarihi, turistik ve kültürel değerlerini tanıtmak, öğrencilere burs sağlamak, ilçe ve köy dernekleriyle ortak projeler yürütmek ve hemşehrilerin karşılaştığı sorunlarda yol gösterici olmaktır.”

Mahalle veya site dayanışma derneği: “Derneğin amacı; [mahalle] mahallesinde yaşayan komşular arasında dayanışmayı güçlendirmek, mahallenin güvenlik, çevre, ulaşım ve sosyal donatı ihtiyaçlarını ilgili kurumlara iletmek, komşuluk kültürünü yaşatan etkinlikler düzenlemek ve ihtiyaç sahibi mahalle sakinlerine destek olmaktır.”

Çalışma konuları örnekleri

  • Hemşehriler arasında tanışma, bayramlaşma, kahvaltı, piknik ve gece etkinlikleri düzenlemek
  • Düğün, cenaze, hastalık ve doğal afet gibi durumlarda üyelere ve ailelerine destek olmak
  • Memleketteki okul, cami, sağlık ocağı, yol, su ve çevre projelerine ayni ve nakdi katkı sağlamak
  • Hemşehri öğrencilere burs, kitap ve barınma desteği vermek
  • Yöresel yemek, halk oyunları, müzik ve el sanatları günleri; festival ve şenlik düzenlemek
  • Memleketin tarihini, folklorunu ve sözlü kültürünü derleyip kitap, dergi ve dijital arşiv hazırlamak
  • Üyelerin iş bulma, meslek edinme ve girişimcilik konularında dayanışmasını sağlamak
  • Mevzuata uygun şekilde lokal açmak ve işletmek
  • Aynı amaçlı derneklerle federasyon kurmak veya mevcut federasyona üye olmak
  • Belediyeler, kaymakamlık, köy muhtarlığı ve diğer STK’larla ortak projeler yürütmek
  • Memlekete toplu ziyaret, gezi ve kültür turları düzenlemek
  • Amaç doğrultusunda taşınır ve taşınmaz mal edinmek, gerektiğinde iktisadi işletme kurmak

Tüzüğün tamamını zorunlu maddeleriyle birlikte tüzük oluşturucu ile hazırlatabilirsiniz.

Üyelik şartı olarak hemşehrilik

Dernek, üyeliği objektif şartlara bağlayabilir (TMK m.63, Dernekler Kanunu m.4). Hemşehri derneğinde yaygın şartlar:

  • İlgili il, ilçe veya köy nüfusuna kayıtlı olmak
  • Orada doğmuş olmak ya da anne-baba veya eşi oradan olmak
  • Orada belirli bir süre yaşamış olmak

Tüzükte ayrıca “fahri üye” veya “onursal üye” kategorisi tanımlayarak hemşehri olmayan ama derneğe destek veren kişileri oy hakkı olmadan topluluğa dâhil edebilirsiniz. Üyelik başvurusu yazılı yapılır ve yönetim kurulu en geç 30 gün içinde karar verir; ret kararı gerekçeli olmak zorunda değildir ancak dil, ırk, din ve mezhep temelli ayrımcılık yasaktır.

İpucu: Üye kayıt defterini düzenli tutun. Hemşehri derneklerinde “herkes üyedir” anlayışı yaygındır; genel kurulda oy kullanabilmek için üyeliğin yazılı başvuru ve yönetim kurulu kararıyla kabul edilmiş olması gerekir.

Lokal açma

Lokal, hemşehri derneklerinin en çok istediği ama en çok hata yapılan konudur. Kurallar:

  1. Tüzükte hüküm: Çalışma konularında “lokal açmak ve işletmek” ifadesi bulunmalıdır. Yoksa önce tüzük değişikliği gerekir.
  2. Yönetim kurulu kararı: Lokal açılması, adresi ve sorumlu müdürü karara bağlanır.
  3. Mülki amirlik izni: Lokal açma izni derneğin bulunduğu yerin mülki amirliğinden (valilik/kaymakamlık) alınır. Başvuruda genellikle yönetim kurulu kararı, kira sözleşmesi veya tapu, binanın mesken ise kat maliklerinin muvafakati, sorumlu müdür bilgileri ve bazı illerde yapı kullanma izni ile itfaiye raporu gibi belgeler istenir. Belgeler ile göre değişebilir; başvurudan önce il müdürlüğünden listeyi alın.
  4. Kullanım sınırı: Lokal yalnızca dernek üyelerine ve üyelerin misafirlerine hizmet verir. Halka açık kafe, kahvehane veya restoran gibi çalıştırılamaz; alkollü içki servisi için ayrıca izin gerekir ve çoğu hemşehri derneği bunu tercih etmez.
  5. Mali düzen: Lokal gelirleri derneğe aittir ve alındı belgesiyle kaydedilir. Lokal düzenli ticari gelir üretiyorsa iktisadi işletme kurulması gündeme gelir.

Lokalin merkez adresiyle aynı yerde olması zorunlu değildir, ancak farklı adresteyse tüzükte ve izin başvurusunda ayrıca belirtilir.

Federasyon ve konfederasyon

Hemşehri dernekleri çoğu zaman tek başına değil, çatı altında çalışır:

YapıKurucu şartıHemşehri uygulaması
DernekEn az 7 gerçek/tüzel kişiKöy veya ilçe derneği
FederasyonAynı amaçlı en az 5 dernekİlçe veya il hemşehri dernekleri federasyonu
KonfederasyonEn az 3 federasyonBölge veya ülke genelinde hemşehri konfederasyonu
PlatformTüzel kişiliği yok; dernek ve vakıflar geçici amaçla oluştururBelirli bir etkinlik veya memleket projesi için geçici birlik

Federasyona üye olmak için derneğin genel kurul kararı gerekir; tüzükte “federasyon kurmak ve üye olmak” hükmü bulunmalıdır. Federasyon, derneklerin yerine geçmez; her dernek kendi tüzel kişiliğini, defterlerini ve beyannamesini sürdürür.

Kuruluş adımları özet tablosu

Genel süreç dernek nasıl kurulur rehberindekiyle aynıdır.

AdımNe yapılırHemşehri derneğine özgü not
1. KurucularEn az 7 fiil ehliyetli kişiKurucu sayısı ve 16 üye şartı için dernek kaç kişiyle kurulur
2. AdMemleket adı + amaçAynı adlı dernek kontrolü
3. AdresKira/tapu, mesken ise muvafakatLokal adresi ayrı olabilir
4. TüzükZorunlu maddeler + lokal, federasyon, memleket projeleriÜyelik şartı hemşehrilik
5. BildirimEK-2 + tüzük + ekler mülki amirliğeHarç yok; teslim anında tüzel kişilik
6. Defter ve bankaDefter tasdiki, vergi numarası, hesap, alındı belgesiCenaze ve yardım fonu için ayrı hesap kalemi tutun
7. İlk genel kurul6 ay içinde, en az 16 üyeSonuç bildirimi 45 gün içinde DERBİS’ten
8. Lokal ve federasyonİlk genel kuruldan sonraAyrı izin ve genel kurul kararı

Sık yapılan hatalar

  1. Lokali izinsiz açmak. “Üyelere çay veriyoruz” savunması geçerli değildir; izinsiz lokal işletmek idari yaptırım doğurur.
  2. Cenaze fonu ve yardım sandığını kayıt dışı tutmak. Her tahsilat alındı belgesi veya dekontla, her ödeme harcama belgesiyle yapılır.
  3. Memleket için kampanya düzenleyip izin almamak. “Köye cami yaptırıyoruz” kampanyası 2860 sayılı Kanun kapsamındadır; ayrıntılar yardım derneği nasıl kurulur rehberinde.
  4. Üye kaydını defter yerine WhatsApp grubunda tutmak. Genel kurul geçerliliği üye kayıt defterine bağlıdır.
  5. Dernek adında izne tabi ibare kullanmak. “Türkiye” veya “Milli” ibareleri için ayrıca izin gerekir.
  6. Yönetimi tek aileye bırakmak. Hemşehri dernekleri çoğu zaman yönetim kavgası nedeniyle dağılır; tüzükte dönem sınırı ve şeffaf seçim usulü koyun.
  7. Yıllık beyannameyi atlamak. Nisan sonuna kadar DERBİS’ten verilir; ihmalde idari para cezası uygulanır ve tutar her yıl yeniden değerlemeyle artar. Kuruluş sonrası yükümlülükler dernek kurulduktan sonra yapılacaklar rehberinde.

Sonraki adım

Memleketinizi ve faaliyet şehrinizi netleştirdiyseniz kurulum sihirbazı ile kuruluş dosyanızı hazırlayın; sihirbaz, hemşehri derneğine uygun amaç, üyelik şartı, lokal ve federasyon maddelerini tüzüğünüze otomatik ekler. Süreci bir uzmanla yürütmek isterseniz dernek kuruluş danışmanlığı sayfasına göz atabilirsiniz.

Hemşehri derneği kurma adımları: özet adımlar

  1. Kapsamı belirleyin: il, ilçe, köy mü?. Derneğin hangi memleketi temsil edeceğine ve hangi şehirde faaliyet göstereceğine karar verin; ad ve üyelik şartları buna göre yazılır.
  2. En az 7 kurucuyu bir araya getirin. Fiil ehliyetine sahip 7 hemşehriyi belirleyin; farklı yaş gruplarından ve mahallelerden kurucu seçmek topluluğu geniş tutar.
  3. Dernek adını kontrol edin. İl, ilçe veya köy adını içeren bir ad seçin; aynı ilde benzer adlı dernek olup olmadığını il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğünden sorun.
  4. Merkez adresini belgeleyin. Kira sözleşmesi veya tapu ile belgelenen bir adres bulun; mesken ise kat maliklerinin oybirliğiyle muvafakatini alın.
  5. Hemşehri tüzüğü hazırlayın. Amaç ve çalışma konularına dayanışma, memleket projeleri, kültürel etkinlik ve lokal maddelerini ekleyin; her sayfayı kuruculara imzalatın.
  6. Kuruluş bildirimini mülki amirliğe verin. Kuruluş Bildirimi (EK-2), tüzük ve ekleri il veya ilçe sivil toplumla ilişkiler müdürlüğüne teslim edin; teslim anında tüzel kişilik kazanırsınız.
  7. Defter, vergi numarası ve banka hesabı açın. Zorunlu defterleri tasdik ettirin, vergi kimlik numarası alın, dernek adına banka hesabı açın ve alındı belgelerini bastırıp 15 gün içinde bildirin.
  8. 6 ay içinde ilk genel kurulu yapın. Üye sayısını en az 16'ya çıkarıp organları seçin; sonuç bildirimini 45 gün içinde DERBİS'ten verin. Lokal planlıyorsanız bu aşamadan sonra izin başvurusu yapın.

Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?

Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.

Sihirbazı başlat →

İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.

Sıkça sorulan sorular

Hemşehri derneği kaç kişiyle kurulur?
Diğer dernekler gibi en az 7 gerçek veya tüzel kişi ile kurulur (TMK m.56). Kurucuların o il, ilçe veya köyden olması yasal şart değildir, ancak tüzükte üyelik şartı olarak hemşehrilik bağı aranabilir.
Dernek adında il veya ilçe adı kullanabilir miyim?
Evet. Dernek adında il, ilçe, köy veya belde adı kullanılabilir; bu hemşehri derneklerinin tanımlayıcı özelliğidir. Ancak aynı adla daha önce kurulmuş bir dernek varsa ayırt edici ekleme istenebilir; ayrıca dernek adında 'Türk', 'Türkiye', 'Milli', 'Cumhuriyet', 'Atatürk' gibi ibareler için ayrıca izin gerekir (Dernekler Kanunu m.28).
Hemşehri derneği lokal açabilir mi?
Evet. Lokal açmak için tüzükte lokal hükmü bulunmalı, yönetim kurulu karar almalı ve mülki amirlikten lokal açma izni alınmalıdır. Lokal yalnızca üyelere ve misafirlerine hizmet verir; halka açık işletme gibi çalıştırılamaz.
Hemşehri dernekleri federasyon kurabilir mi?
Evet. Aynı amaçlı en az 5 dernek bir araya gelerek federasyon kurabilir; en az 3 federasyon da konfederasyon oluşturabilir. Hemşehri federasyonları genellikle aynı ilden gelen ilçe ve köy derneklerini birleştirir.
Hemşehri derneği memleketteki köye yardım gönderebilir mi?
Evet. Tüzükte amaç olarak yazılmışsa köy okulu, cami, yol ve su gibi memleket projelerine ayni ve nakdi destek sağlanabilir. Halktan kampanya ile yardım toplanacaksa 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu kapsamında izin gerekir.
Hemşehri derneği üyeliğini sadece o ilden olanlara sınırlayabilir miyim?
Evet. Dernek tüzüğünde üyelik için objektif şartlar belirlenebilir; 'nüfusa kayıtlı olmak' veya 'o ilçede doğmuş olmak ya da ailesi oradan olmak' gibi hemşehrilik bağı şart koşulabilir. Ancak dil, ırk, din veya mezhep ayrımcılığı içeren şartlar hukuka aykırıdır.
Köy derneği ile köy tüzel kişiliği aynı şey mi?
Hayır. Köy tüzel kişiliği 442 sayılı Köy Kanunu'na göre kamu tüzel kişiliğidir ve muhtar tarafından temsil edilir. Köy derneği ise köylülerin gönüllü olarak kurduğu özel hukuk tüzel kişisidir; muhtarlığın yerine geçmez ancak onunla iş birliği yapabilir.

Kaynaklar ve dayanak mevzuat

Hazırlayan: Dernekçim Editör Ekibi
İçerikler 4721 s. TMK, 5253 s. Dernekler Kanunu ve Dernekler Yönetmeliği esas alınarak hazırlanır; mevzuat değişikliklerinde güncellenir. Editoryal ilkelerimiz

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.