Kısa cevap: Dernek kurmanın dört temel şartı vardır: (1) fiil ehliyetine sahip en az 7 kurucu, (2) kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amaç, (3) belgelenebilir bir merkez adresi ve (4) Dernekler Kanunu m.4’teki zorunlu başlıkları içeren imzalı bir tüzük. Önceden izin, sermaye veya harç gerekmez (Anayasa m.33, TMK m.56).
Bu rehber her bir şartı ayrı ayrı inceler: neyin yeterli olduğu, neyin reddedilme sebebi sayıldığı ve teslim öncesi nasıl doğrulayacağınız. Süreci baştan sona görmek için Dernek nasıl kurulur? rehberine bakabilirsiniz; burada yalnızca şartlara odaklanıyoruz.
Şartların hukuki çerçevesi
Dernek kurma hakkı Anayasa m.33 ile güvence altındadır: herkes önceden izin almaksızın dernek kurabilir. Bu nedenle mülki amirlik derneğe “onay vermez”; yalnızca bildirimi alır ve şartların sağlanıp sağlanmadığını inceler (TMK m.59-60). Şartlar üç kaynakta toplanır:
| Kaynak | Hangi şartları düzenler |
|---|---|
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (m.56-100) | Tanım, kurucu sayısı, amaç sınırı, tüzel kişilik kazanma, inceleme |
| 5253 sayılı Dernekler Kanunu | Kurucu yasakları (m.3), tüzük içeriği (m.4), ad kısıtları (m.28-29) |
| Dernekler Yönetmeliği (RG 31.03.2005/25772) | Belgeler (m.5), adres ve muvafakat, bildirim usulleri |
Bir şart eksikse dosya reddedilmez ama 30 günlük düzeltme sürecine girer; süresinde giderilmezse Cumhuriyet savcılığına bildirim ve fesih davası riski doğar (TMK m.60).
Şart 1: Kurucu sayısı ve ehliyeti
Sayı: en az 7 kişi
Dernek, en az 7 gerçek veya tüzel kişinin bir araya gelmesiyle kurulur (TMK m.56). Yedinin altı ile bildirim yapılamaz; üst sınır yoktur. Gerçek ve tüzel kişiler karışık olabilir: beş kişi ve iki şirket de yedi kurucu sayılır.
Kurucu sayısının yedi olması ilk genel kurul için yeterli değildir. Yönetim kurulu (5 asıl + 5 yedek) ve denetim kurulu (3 asıl + 3 yedek) seçilebilmesi için pratikte 16 üyeye ihtiyaç duyarsınız. Ayrıntı için Dernek kaç kişiyle kurulur? rehberine bakın.
Ehliyet: fiil ehliyeti
Her gerçek kişi kurucu fiil ehliyetine sahip olmalıdır. Bu üç koşulun aynı anda sağlanması demektir:
- 18 yaşını doldurmuş olmak (evlenme veya mahkeme kararıyla ergin kılınanlar dahil)
- Ayırt etme gücüne sahip olmak
- Kısıtlı (vesayet altında) olmamak
Tek istisna çocuk dernekleridir: 15 yaşını bitiren küçükler yasal temsilcilerinin yazılı izniyle çocuk derneği kurabilir (Dernekler Kanunu m.3).
Yasak gruplar
Türk Silahlı Kuvvetleri ve kolluk mensupları ile kendi kanunlarında dernek kurması yasaklanan kamu görevlileri kurucu olamaz (Dernekler Kanunu m.3). Memurlar genel olarak kurabilir; sınırlar siyasi nitelikli derneklerle ilgilidir. Yabancı gerçek kişiler Türkiye’de yerleşme hakkına sahipse kurucu olabilir (TMK m.93). Grup grup ayrıntı için Kimler dernek kuramaz? rehberine bakın.
Dikkat: Kurucu ehliyeti teslim tarihinde aranır. Yabancı kurucunun ikamet izni teslim günü geçerli olmalı; kısıtlılık kararı sonradan kalksa bile teslim anında mevcutsa kurucu sayısından düşülür.
Şart 2: Amaç
Kazanç paylaşma dışında olmalı
Dernek, “kazanç paylaşma dışında” bir amaç için kurulur (TMK m.56). Bu ifade iki şeyi aynı anda söyler:
- Dernek gelir elde edebilir, iktisadi işletme kurabilir, kira alabilir.
- Ancak bu geliri üyelerine kâr payı olarak dağıtamaz; gelir amaç için harcanır.
Üyelerine mali avantaj sağlamayı hedefleyen bir yapı dernek değil, kooperatif veya şirkettir. Tüzüğe “elde edilen kâr üyelere paylaştırılır” benzeri bir ifade yazmak dosyanın düzeltmeye gönderilmesine yol açar.
Belirli ve ortak olmalı
Amaç, üçüncü kişinin okuyunca ne yapılacağını anlayabileceği kadar belirli olmalıdır. “İnsanlığa hizmet etmek” tek başına yetersizdir; “Edremit Körfezi’nde zeytin üreticilerinin mesleki gelişimine katkı sağlamak” yeterlidir. Amaç ayrıca tüm kurucular için ortak olmalıdır; kurucuların bireysel çıkarları amaç olamaz.
Hukuka ve ahlaka aykırı olmamalı
Kanunlara, ahlaka, Anayasa’nın temel ilkelerine aykırı amaçla dernek kurulamaz. Bu sınır nadiren sorun çıkarır; ancak amaç maddesinde özel kanunla düzenlenen alanlara (siyasi parti faaliyeti, sendikal faaliyet, resmi spor müsabakası) girmek yaygın bir hatadır. Amaç cümlesi yazımı ve on farklı tür için örnekler için Dernek amacı nasıl yazılır? rehberine bakın.
Şart 3: Merkez adresi
Her derneğin Türkiye’de açık bir merkez adresi olmalıdır. Adres hem EK-2 kuruluş bildiriminde hem tüzükte hem de adres belgesinde birebir aynı yazılmalıdır; daire numarası farkı bile düzeltme sebebidir.
| Adres türü | İstenen belge | Ek şart |
|---|---|---|
| Kiralık iş yeri | Kira sözleşmesi | Yok |
| Kurucuya ait iş yeri | Tapu + kullanım muvafakati | Yok |
| Tapuda mesken daire | Tapu/kira + kat maliki muvafakati | Kat maliklerinin oybirliği |
| Kurum tahsisi | Tahsis yazısı | Kurumun yetkili imzası |
Mesken niteliğindeki bir dairede oybirliği şartı pratikte en zorlu adımdır; çok daireli sitelerde tek bir malikin imzasının eksikliği belgeyi geçersiz kılar. Sanal ofis, posta kutusu veya yalnızca tabela asılan bir adres fiili merkez sayılmaz ve denetimde sorun çıkarır. Kira, muvafakat ve tabela ayrıntıları için Dernek adresi şartları rehberini okuyun.
Şart 4: Tüzük
Tüzük derneğin anayasasıdır ve Dernekler Kanunu m.4’teki on üç başlığı eksiksiz içermek zorundadır. En çok atlananlar borçlanma usulü, iç denetim, tasfiye ve geçici yönetim kurulu üyeleridir. Tüzüğün her sayfası tüm kurucularca imzalanır; yalnızca son sayfaya atılan imza kabul edilmez.
Tüzükle ilgili üç şart sıkça karıştırılır:
- Ad şartı: Kanun m.28-29’daki yasak ibareler ve izne bağlı kelimeler (“Türk”, “Türkiye”, “Milli”, “Cumhuriyet”, “Atatürk”, “Şehit”, “Gazi”) kullanılamaz; izin alınmadan bu kelimelerle tüzük hazırlamak dosyayı bekletir. Ayrıntı için dernek ismi rehberine bakın.
- Organ şartı: Yönetim kurulu en az 5 asıl 5 yedek, denetim kurulu en az 3 asıl 3 yedek olarak tüzükte yazılı olmalıdır. Daha az sayı yazmak düzeltme sebebidir.
- Geçici yönetim kurulu şartı: Kuruluştan ilk genel kurula kadar derneği yönetecek kişiler tüzükte ad ve görevleriyle sayılır. Ayrıntı için geçici yönetim kurulu rehberine bakın.
Madde madde açıklama için tüzük rehberine bakabilir, sorulara cevap vererek derneğinize özgü taslağı tüzük oluşturucu ile hazırlatabilirsiniz.
Aranmayan şartlar
Dernek kurmak isteyenlerin sıkça aradığı ama mevzuatta bulunmayan şartlar:
- Sermaye veya malvarlığı: Yok. Bu şart vakıflar içindir; VGM her yıl asgari tutarı ilan eder. Karşılaştırma için dernek mi vakıf mı rehberine bakabilirsiniz.
- Harç veya ücret: Yok. Dolaylı giderler (noter defter tasdiki, kaşe, alındı belgesi basımı, adres) vardır; tahmini tutarlar ile ve tarifeye göre değişir.
- Noter onayı: Kuruluş belgelerinde aranmaz, ıslak imza yeterlidir.
- Avukat veya danışman: Zorunlu değildir; süreci kolaylaştırır.
- Türk vatandaşlığı: Yerleşme hakkı olan yabancılar için aranmaz (TMK m.93).
- Belirli bir meslek veya eğitim: Yok. Yalnızca özel kanunla düzenlenen alanlarda (örneğin resmi spor kulübü) ayrı tescil süreci vardır.
Şart kontrol tablosu
Teslim öncesi her satırı doğrulayın:
| # | Şart | Dayanak | Nasıl doğrulanır |
|---|---|---|---|
| 1 | En az 7 kurucu | TMK m.56 | EK-2’deki kurucu sayısını sayın |
| 2 | Her kurucu 18+, ayırt etme gücü var, kısıtlı değil | TMK m.56 | Kimlik ve beyan |
| 3 | Kurucu yasak grupta değil | Dernekler Kanunu m.3 | Meslek beyanı |
| 4 | Yabancı kurucunun geçerli ikamet izni | TMK m.93 | İzin kartının tarihi |
| 5 | Amaç kazanç paylaşma içermiyor | TMK m.56 | Tüzük m.2’yi okuyun |
| 6 | Amaç belirli ve ortak | TMK m.56 | Üçüncü kişiye okutun |
| 7 | Adres belgelenmiş, üç belgede aynı | Yönetmelik m.5 | EK-2, tüzük, kira sözleşmesi karşılaştırın |
| 8 | Mesken ise oybirliği muvafakati | Yönetmelik m.5 | Malik sayısı = imza sayısı |
| 9 | Tüzükte 13 zorunlu başlık | Dernekler Kanunu m.4 | Başlık listesiyle eşleştirin |
| 10 | Tüzükte 5+5 YK, 3+3 DK | Dernekler Kanunu m.4 | İlgili maddeyi kontrol edin |
| 11 | Adda yasak/izinli ibare yok | Dernekler Kanunu m.28-29 | Kelime listesiyle karşılaştırın |
| 12 | Tüm sayfalar tüm kurucularca imzalı | Yönetmelik m.5 | Sayfa sayfa sayın |
Bu tabloda tek bir satırın boş kalması dosyayı 30 günlük düzeltme sürecine sokar. Belgeler bazında işaretlenebilir liste için belge kontrol listesi aracını kullanabilirsiniz.
En sık karıştırılan üç nokta
“Yedi kurucu yeter, sonra kimseye ihtiyaç yok.” Yanlış. Yedi kişi tüzel kişilik için yeterlidir; ancak kuruluştan itibaren 6 ay içinde yapılması zorunlu ilk genel kurulda organları seçmek için 16 üye gerekir. Kuruluş ile ilk genel kurul arasındaki altı ayda üye kazanmanız beklenir.
“Dernek kâr edemez.” Yanlış. Dernek gelir elde edebilir, iktisadi işletme açabilir; o işletme kurumlar vergisi mükellefi olur. Yasak olan geliri üyelere dağıtmaktır.
“Adres için tabela yeterli.” Yanlış. Adresin fiilen kullanılabilir olması ve belgelenmesi gerekir; tabela bunun sonucudur, yerine geçmez.
Sonraki adım
Dört şartı sağladığınızdan eminseniz kurulum sihirbazı sizi kurucu bilgilerinden tüzüğe, oradan teslim gününe kadar adım adım götürür. Bir şartta tereddüdünüz varsa (mesken adres, yabancı kurucu, memur kurucu gibi) dernek kuruluş danışmanlığı sayfasından durumunuzu iletebilirsiniz.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Dernek kurmak için izin almak gerekir mi?
Dernek kurmak için kaç kişi gerekir?
Dernek kurmak için asgari sermaye şartı var mı?
18 yaşından küçükler dernek kurabilir mi?
Dernek evde kurulabilir mi?
Şirket dernek kurucusu olabilir mi?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.