Kısa cevap: insanların bir araya gelerek ortak bir amaç için çalışacağı, üye aidatı ve bağışla yürüyecek bir yapı istiyorsanız dernek; belirli bir malvarlığını kalıcı olarak bir amaca adamak ve bunu kuşaklar boyu yönetmek istiyorsanız vakıf size uygundur. Dernek 7 kişiyle ve bildirimle anında kurulur, vakıf ise tek kişiyle kurulabilir ama noter senedi, mahkeme tescili ve asgari malvarlığı gerektirir. Aşağıda her farkı tabloda görecek ve karar ağacıyla kendi durumunuzu netleştireceksiniz.
Temel ayrım: Kişi topluluğu mu, malvarlığı topluluğu mu?
Türk Medeni Kanunu her iki yapıyı da tüzel kişi olarak tanır ama farklı mantıkla kurar:
- Dernek, kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere en az 7 gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirdiği bir kişi topluluğudur (TMK m.56). Derneğin gücü üyelerindedir; üyeler genel kurulda karar alır, organları seçer, aidat öder.
- Vakıf, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan bir malvarlığı topluluğudur (TMK m.101). Vakfın gücü malvarlığındadır; üyesi yoktur, kurucunun vakıf senedinde belirlediği organlar bu malvarlığını amaç doğrultusunda yönetir.
Bu tek cümlelik fark, aşağıdaki tüm pratik farkların kaynağıdır.
Karşılaştırma tablosu
| Kriter | Dernek | Vakıf |
|---|---|---|
| Hukuki nitelik | Kişi topluluğu | Malvarlığı topluluğu |
| Kurucu sayısı | En az 7 gerçek veya tüzel kişi (TMK m.56) | 1 gerçek veya tüzel kişi yeterli |
| Kuruluş şekli | Kuruluş bildirimi ve tüzüğün mülki amirliğe verilmesi; izin değil bildirim (TMK m.59) | Noterde düzenlenen vakıf senedi + yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesine tescil başvurusu; mahkeme kararıyla kurulur |
| Tüzel kişilik kazanma anı | Bildirim verildiği an | Mahkeme tescil kararıyla, sicile kayıtla |
| Kuruluş süresi | Aynı gün; 60 günlük inceleme sonradan yapılır | Genellikle aylar; mahkeme süreci ve VGM görüşü beklenir |
| Asgari malvarlığı | Yok | Var; VGM’nin her yıl ilan ettiği asgari tutar aranır |
| Temel belge | Tüzük | Vakıf senedi (resmi senet) |
| Üyelik | Var; üyeler girer, çıkar, oy kullanır | Yok; üye kaydı yapılamaz |
| Zorunlu organlar | Genel kurul, yönetim kurulu (5+5), denetim kurulu (3+3) | Senette belirlenen yönetim organı (mütevelli heyeti, yönetim kurulu vb.); en az bir yönetim organı zorunlu |
| Karar mekanizması | Üyelerin genel kurulda oy çokluğuyla aldığı kararlar | Senette yazan organın kararı; kurucu iradesi belirleyici |
| Denetim | İçişleri Bakanlığı – Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü ve il müdürlükleri | Vakıflar Genel Müdürlüğü (VGM) |
| Yıllık yükümlülük | Nisan sonuna kadar DERBİS beyannamesi, genel kurul sonuç bildirimi | VGM’ye yıllık beyanname, bütçe ve bilanço bildirimi, iç denetim raporu |
| Amaç değişikliği | Genel kurul kararıyla tüzük değişikliği (2/3 çoğunluk) | Çok zor; mahkeme kararı ve VGM görüşü gerekir |
| Vergi | Kurumlar vergisi mükellefi değil; iktisadi işletmesi mükellef | Kurumlar vergisi mükellefi değil; iktisadi işletmesi mükellef |
| Ek vergi avantajı | Kamu yararına çalışan dernek statüsü (Cumhurbaşkanı kararı) | Vergi muafiyeti tanınan vakıf statüsü (Cumhurbaşkanı kararı) |
| Süre | Süreli veya süresiz | Kural olarak süresiz, kalıcı |
| Kapatma / sona erme | Genel kurul fesih kararı; mahkeme kararıyla fesih; kendiliğinden dağılma | Amacın gerçekleşmesinin imkânsızlaşması; mahkeme kararı; kurucunun iradesiyle feshi çok sınırlı |
| Kalan malvarlığı | Tüzükte veya genel kurulca belirlenen kuruma | Senette belirtilen veya VGM’nin belirleyeceği benzer amaçlı vakfa |
| Kuruluş maliyeti | Resmi harç yok; noter defter tasdiki, kaşe, alındı belgesi gibi dolaylı giderler (ile ve tarifeye göre değişir) | Noter senet ücreti, mahkeme giderleri, asgari malvarlığı ve tescil masrafları; dernekten belirgin biçimde yüksek |
Dikkat: Vakıf asgari malvarlığı tutarı her yıl değişir. İnternette gördüğünüz eski yılların rakamlarına güvenmeyin; güncel tutar için Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün yıllık duyurusuna bakın.
Hangi durumda dernek?
Dernek şu profillere uyar:
- Bir topluluk var, para yok. Mahalle, meslek, hobi, spor, hemşehri, mezun veya veli grupları. Kuruluşta malvarlığı gerekmediği için sıfır bütçeyle başlanabilir.
- Üye katılımı istiyorsunuz. Üyelerin karar alması, aidat ödemesi ve organlarda görev alması derneğin doğasıdır.
- Hızlı kurulmak istiyorsunuz. Dosya tamamsa aynı gün tüzel kişilik kazanırsınız; banka hesabı için vergi kimlik numarasını kısa sürede alırsınız.
- Esneklik önemli. Amaç ve çalışma konularını genel kurul kararıyla değiştirebilir, şube açabilir, federasyona katılabilirsiniz.
- Hibe ve proje bazlı çalışacaksınız. AB, belediye, kalkınma ajansı ve bakanlık hibe programlarının büyük kısmı dernekleri kabul eder.
Dernek kurmanın adımlarını dernek nasıl kurulur rehberinde bulabilir, gerekli belgeleri belge kontrol listesi ile tamamlayabilirsiniz.
Hangi durumda vakıf?
Vakıf şu profillere uyar:
- Elinizde bir malvarlığı var ve onu korumak istiyorsunuz. Taşınmaz, nakit, hisse veya telif gibi bir varlığı belirli bir amaca kalıcı olarak adayacaksınız.
- Tek başına veya aile olarak kuracaksınız. 7 kişi bulmak istemiyor, kararların kurucu iradesine bağlı kalmasını istiyorsunuz.
- Kuşaklar boyu sürmesini istiyorsunuz. Vakıf amacı kolay değiştirilemez; bu, kurucunun iradesini uzun vadede korur.
- Burs, eğitim, sağlık veya kültür alanında büyük ölçekli sürekli destek vereceksiniz. Vergi muafiyeti alabilen vakıflara yapılan bağışlar bağışçı için gider yazılabildiğinden büyük bağışçılar vakfı tercih eder.
- Kurumsal itibar ve kalıcılık ön planda. Şirket vakıfları, üniversite vakıfları ve aile vakıfları bu yüzden vakıf olarak kurulur.
İpucu: Vakıf kuruluşunda noter senedi hazırlanmadan önce taslak senedin VGM’ye gönderilip ön görüş alınması uygulamada yaygındır. Bu, mahkeme aşamasında eksiklik çıkmasını önler.
Karar ağacı: Dernek mi vakıf mı?
Aşağıdaki soruları sırayla cevaplayın; ilk “evet” dediğiniz yerde durun.
1. Elinizde amaca adayacağınız, VGM asgari tutarını karşılayan bir malvarlığı var mı?
- Hayır → Dernek. Vakıf kurmanız fiilen mümkün değil.
- Evet → 2. soruya geçin.
2. En az 7 kurucu bir araya getirebiliyor musunuz?
- Hayır → Vakıf. Tek kişi ya da az sayıda kişiyle kurulabilen tek seçenek bu.
- Evet → 3. soruya geçin.
3. Yapının üye tabanlı olmasını, kararların üyelerce alınmasını istiyor musunuz?
- Evet → Dernek. Vakıfta üyelik yoktur.
- Hayır → 4. soruya geçin.
4. Amacın gelecekte değiştirilmesini zorlaştırmak, kurucu iradesini kalıcı kılmak istiyor musunuz?
- Evet → Vakıf.
- Hayır → 5. soruya geçin.
5. Kuruluşun hızı ve düşük maliyet sizin için öncelik mi?
- Evet → Dernek.
- Hayır → Vakıf sizin için uygun görünüyor; ancak her iki yapı da olabilir, bu durumda vergi muafiyeti ve bağışçı profili belirleyici olur.
Sonuç notu: Soruların büyük kısmında derneğe yönlendirildiyseniz bu bir tesadüf değil. Türkiye’deki sivil toplum kuruluşlarının büyük çoğunluğu dernek olarak kurulur; vakıf, belirli bir sermaye ve uzun vadeli yönetim ihtiyacı olan daha dar bir kesime hitap eder.
Üyelik ve yönetim farkı pratikte ne anlama gelir?
Bu fark çoğu zaman tabloda değil, ikinci yılda hissedilir.
Dernekte her üyenin bir oyu vardır; yönetim kurulu her 3 yılda bir (tüzükte daha kısa süre yazılabilir) genel kurulda yeniden seçilir. Kurucu, çoğunluğu kaybederse yönetimi de kaybeder. Bu demokratik yapı topluluklar için idealdir ama “benim projem” diye düşünen bir kurucu için risk taşır.
Vakıfta ise kurucu, senette mütevelli heyetinin nasıl oluşacağını belirler; kendisini ve ailesini ömür boyu mütevelli yapabilir. Üye olmadığı için “yönetimi kaybetme” ihtimali yoktur. Buna karşılık VGM denetimi daha sıkıdır ve senet dışına çıkan her harcama sorun doğurur.
| Soru | Dernek | Vakıf |
|---|---|---|
| Kurucu yönetimi kaybedebilir mi? | Evet, genel kurulda | Senette aksi yazılmadıkça hayır |
| Yeni insanlar karar sürecine girebilir mi? | Evet, üye olarak | Yalnızca organlara atanarak |
| Dış denetimin sıklığı | Beyanname + gerektiğinde denetim | Yıllık düzenli VGM denetimi |
Vergi ve bağış açısından fark var mı?
Kuruluş anında vergi açısından iki yapı eşittir: ne dernek ne vakıf tüzel kişiliği kurumlar vergisi mükellefidir; her ikisi de iktisadi işletme kurarsa yalnızca o işletme vergiye tabi olur. Vergi kimlik numarası her ikisi için de vergi dairesinden alınır.
Fark, ek statülerde ortaya çıkar:
- Kamu yararına çalışan dernek statüsü ve vergi muafiyeti tanınan vakıf statüsü, Cumhurbaşkanı kararıyla verilir. Bu statüyü alan kuruluşlara yapılan bağışlar, bağışçının gelir veya kurumlar vergisi matrahından belirli oranda indirilebilir.
- Uygulamada vakıflar bu statüye derneklerden daha sık başvurur, çünkü büyük bağışçılar vergi avantajı bekler. Ancak her iki statü de yıllar süren faaliyet ve ciddi bir dosya gerektirir; kuruluş aşamasında sayılmaması gerekir.
Dikkat: “Vakıf kurarsam vergi ödemem, dernek kurarsam öderim” bilgisi yanlıştır. Her iki yapıda da ticari faaliyet (kafe, satış, kurs ücreti gibi) iktisadi işletme üzerinden vergilendirilir.
Kooperatif ve platform: Üçüncü seçenekler
Bazı okuyucuların aradığı yapı aslında ne dernek ne vakıftır:
- Kooperatif, ortaklarının ekonomik menfaatlerini karşılamak için kurulur ve kazanç dağıtabilir. Üretim, tüketim, konut veya işletme kooperatifi düşünüyorsanız dernek değil, Ticaret Bakanlığı mevzuatına tabi kooperatif kurmanız gerekir. Dernekler kazanç amacı güdemez (TMK m.56).
- Platform, derneklerin, vakıfların ve diğer kuruluşların ortak bir amaç için oluşturduğu geçici bir birlikteliktir; tüzel kişiliği yoktur, kendi adına mal edinemez, banka hesabı açamaz. Birkaç kuruluş ortak kampanya yapacaksa platform yeter; kalıcı yapı istiyorsanız yetmez.
- Federasyon ise aynı amaçlı en az 5 derneğin, konfederasyon en az 3 federasyonun birleşmesiyle kurulur; tek bir grup için başlangıç noktası değildir.
Spor alanındaysanız ayrıca “spor kulübü” ile “spor derneği” ayrımına dikkat edin; 7405 sayılı Kanun sonrası bu iki yapı ayrıldı. Detayı spor derneği nasıl kurulur rehberinde bulabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Vakfı “daha prestijli” diye seçmek. Prestij, kuruluş türünden değil yapılan işten gelir. Malvarlığı ve kalıcı yönetim ihtiyacı yoksa vakıf yalnızca maliyet ve bürokrasi yükü getirir.
- Derneği “kolay” diye küçümsemek. Dernek de ciddi bir tüzel kişiliktir: defterler, beyanname, genel kurul ve bildirim yükümlülükleri vardır; ihmalinde idari para cezası uygulanır (tutarlar her yıl yeniden değerleme ile artar).
- 7 kişiyi “kâğıt üzerinde” toplamak. Kurucular gerçekten ilgili olmalı; ilk 6 ay içinde genel kurul yapıp organları seçebilmek için pratikte en az 16 üyeye ihtiyacınız olacak.
- Senet veya tüzüğü başkasından kopyalamak. Vakıf senedi değiştirilmesi en zor belgedir; dernek tüzüğü de amaç maddesi dar yazıldığında sürekli değişiklik gerektirir. Tüzük için tüzük oluşturucu aracını kullanmak bu riski azaltır.
Sonraki adım
Karar ağacı sizi derneğe yönlendirdiyse kurulum sihirbazı ile kuruluş dosyanızı adım adım hazırlayabilir, tüzüğünüzü tüzük oluşturucu ile birkaç dakikada oluşturabilirsiniz. Vakıf tarafına yöneldiyseniz, noter senedinden önce VGM asgari malvarlığı tutarını ve taslak senet ön görüş uygulamasını araştırarak başlayın; iki yapı arasında hâlâ kararsızsanız dernek kuruluş danışmanlığı sayfasından kısa bir ön görüşme talep edebilirsiniz.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Dernek ile vakıf arasındaki temel fark nedir?
Vakıf tek kişiyle kurulabilir mi?
Vakıf kurmak için ne kadar malvarlığı gerekir?
Hangisi daha hızlı kurulur?
Dernek ve vakıf vergi öder mi?
Dernek sonradan vakfa dönüştürülebilir mi?
Küçük bir topluluk için dernek mi vakıf mı daha uygun?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.