Kısa cevap: Kalıcı bir yapı, kendi adınıza banka hesabı, sözleşme ve mal edinme yetkisi istiyorsanız dernek; var olan dernek ve vakıfların belirli bir amaç için geçici süreyle güç birliği yapmasını istiyorsanız platform doğru araçtır. Platformun tüzel kişiliği yoktur; dernekler ve diğer sivil toplum kuruluşları tarafından geçici olarak oluşturulur, kendi adına gelir toplayamaz ve sorumluluk üstlenemez. Dernek ise en az 7 kişiyle, bildirimle kurulan tam bir tüzel kişidir (TMK m.56, m.59). Aşağıda farkları tabloda görecek, federasyon ve konfederasyon seçeneklerini de kısaca değerlendireceksiniz.
Temel ayrım: Tüzel kişilik var mı, yok mu?
Dernek ile platform arasındaki tüm farklar tek bir sorudan türer: yapının kendi hukuki kimliği var mı?
- Dernek, kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere en az 7 gerçek veya tüzel kişinin oluşturduğu tüzel kişiliktir (TMK m.56). Kuruluş bildirimi mülki amirliğe verildiği an hukuk dünyasında ayrı bir “kişi” doğar: hesap açar, kira sözleşmesi imzalar, dava açar ve açılan davada taraf olur, mal edinir, personel çalıştırır.
- Platform, derneklerin kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere oluşturdukları tüzel kişiliği bulunmayan geçici birlikteliktir (Dernekler Kanunu m.25). Platformun kendisi hiçbir hukuki işlemin tarafı olamaz; işlemleri onu oluşturan kuruluşlar kendi adlarına yapar.
Pratik sonuç: Platform bir “çatı” değil, bir “masa”dır. Masanın etrafında oturanlar tüzel kişidir; masa değil.
Karşılaştırma tablosu
| Kriter | Dernek | Platform |
|---|---|---|
| Dayanak mevzuat | TMK m.56-100, 5253 sayılı Dernekler Kanunu, Dernekler Yönetmeliği | Dernekler Kanunu m.25 ve Dernekler Yönetmeliği’nin platform hükümleri |
| Tüzel kişilik | Var | Yok |
| Kim kurar? | En az 7 gerçek veya tüzel kişi | Dernekler; vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla birlikte |
| Kuruluş yolu | Kuruluş bildirimi mülki amirliğe; teslim anında tüzel kişilik (TMK m.59) | Kurucu kuruluşların yetkili organ kararları ve aralarındaki protokol |
| Süre | Süresiz; fesih kararına kadar | Geçici; amaç gerçekleşince veya protokoldeki sürede sona erer |
| Kurucu belgesi | Tüzük (zorunlu maddelerle) | Protokol / çalışma esasları; tüzük değildir |
| Organlar | Genel kurul, yönetim kurulu (5+5), denetim kurulu (3+3) zorunlu | Zorunlu organ yok; protokolle belirlenen koordinasyon ve sözcü |
| Banka hesabı | Dernek adına açılır | Platform adına açılamaz; bir kurucu dernek hesabı kullanılır |
| Gelir toplama | Aidat, bağış, hibe; alındı belgesiyle | Kendi adına toplayamaz; kurucu kuruluşlar kendi kayıtlarında gösterir |
| Sözleşme ve mal edinme | Yapabilir | Yapamaz |
| Hibe başvurusu | Kendi adına yapabilir | Yapamaz; bir kurucu kuruluş başvurur, platform ortak olarak görünür |
| Dava ehliyeti | Var | Yok |
| Sorumluluk | Dernek tüzel kişiliği | İşlemi yapan kuruluş ve imzalayan kişiler |
| Defter ve beyanname | Zorunlu defterler, Nisan sonu DERBİS beyannamesi | Platformun kendi defteri yok; kurucu dernekler kendi kayıtlarını tutar |
| Denetim | İçişleri – Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü | Doğrudan denetlenmez; kurucu dernekler üzerinden |
| Sona erme | Genel kurul 2/3 fesih kararı, tasfiye | Protokolün sona ermesi veya kurucuların çekilmesi |
| Tipik örnekler | Herhangi bir sürekli STK | Afet koordinasyonu, kampanya, seçim izleme, yasa taslağına ortak görüş, kent savunması |
Platform ne zaman doğru araçtır?
Platform, “birlikte güçlüyüz” ihtiyacının geçici ve esnek yoludur. Doğru kullanım alanları:
- Belirli bir kampanya: Bir yasa taslağına ortak görüş vermek, bir kentsel projeye karşı veya lehine kamuoyu oluşturmak
- Afet ve kriz koordinasyonu: Deprem, sel gibi olaylarda derneklerin yardım faaliyetlerini eşgüdümlemek
- Ortak etkinlik: Festival, kongre, farkındalık haftası gibi tek seferlik büyük organizasyonlar
- Sektörel ses: Aynı alanda çalışan derneklerin kamu kurumlarıyla tek ağızdan konuşması
- Federasyon öncesi deneme: Federasyon kurmadan önce derneklerin birlikte çalışma uyumunu test etmesi
Platform oluşturmanın pratik adımları:
- Her kurucu derneğin tüzüğünde platform oluşturma veya katılma yetkisi olup olmadığını kontrol edin; yoksa tüzük değişikliği gerekir (dernek tüzüğü nasıl hazırlanır).
- Her kuruluşun yetkili organı (tüzüğe göre yönetim kurulu veya genel kurul) katılım kararı alsın ve karar defterine işlesin.
- Kurucu kuruluşlar arasında amaç, süre, temsil, sözcü, mali işlerin hangi dernek üzerinden yürütüleceği ve ayrılma usulünü düzenleyen bir protokol imzalayın.
- Platform adına yapılacak her mali işlemi, protokolde belirlenen derneğin hesabından ve o derneğin alındı ve harcama belgeleriyle yürütün.
- Amaç gerçekleştiğinde protokolü sonlandırın; kalan kaynağı protokoldeki esasa göre paylaştırın.
Dikkat: Sosyal medyada ”… Platformu” adıyla gerçek kişilerin kurduğu gruplar, mevzuat anlamında platform değildir. Bu yapılar herhangi bir hukuki statüye sahip olmayan topluluklardır; para toplarlarsa yardım toplama mevzuatıyla, sözleşme yaparlarsa imzalayan kişinin şahsi sorumluluğuyla karşılaşırlar. Kalıcı ve güvenli bir yapı için dernek kurmak gerekir.
Dernek ne zaman doğru araçtır?
Aşağıdakilerden biri bile geçerliyse platform yetmez, dernek gerekir:
- Kendi adınıza banka hesabı açmak ve düzenli gelir toplamak istiyorsunuz
- Kira, hizmet veya sponsorluk sözleşmesi imzalayacaksınız
- Hibe programlarına doğrudan başvuracaksınız
- Personel çalıştıracak veya demirbaş edineceksiniz
- Faaliyet süresiz; “bu iş bitince dağılacağız” diyemiyorsunuz
- Üyelik, aidat ve seçimli organ istiyorsunuz
- Kurucular dernek değil gerçek kişiler
Dernek kuruluşu izin değil bildirim esasına dayanır ve resmi harç yoktur; süreci dernek nasıl kurulur rehberinde adım adım anlattık. Kurucu ve üye sayısı kuralları için dernek kaç kişiyle kurulur rehberine bakabilirsiniz.
Federasyon ve konfederasyon: Kalıcı üst yapı seçeneği
Dernekler arası iş birliği kalıcı olacaksa platform yerine federasyon gündeme gelir:
| Yapı | Kim kurar? | Tüzel kişilik | Süre |
|---|---|---|---|
| Platform | Dernekler ve diğer STK’lar | Yok | Geçici |
| Federasyon | Aynı amaçlı en az 5 dernek | Var | Süresiz |
| Konfederasyon | Aynı amaçlı en az 3 federasyon | Var | Süresiz |
Federasyon, kuruluş bildirimi ve tüzükle, dernek gibi mülki amirliğe bildirimle kurulur; kendi organları, hesabı ve beyannamesi vardır. Üye dernekler bağımsızlığını korur, federasyon ise ortak temsil, lobi ve büyük ölçekli proje yürütür. Konfederasyon aynı mantığın bir üst katmanıdır. Federasyon kurmak için üye derneklerin tüzüklerinde federasyona katılma yetkisi bulunmalı ve her derneğin genel kurulu katılım kararı almalıdır; bu nedenle ileride üst yapı düşünen dernekler bu yetkiyi tüzüklerine baştan yazmalıdır.
Kısa kural: Geçici ve esnek iş birliği için platform; kalıcı ve temsil yetkili üst yapı için federasyon.
Sık karıştırılan senaryolar
| Senaryo | Doğru yapı | Neden? |
|---|---|---|
| 12 çevre derneği bir maden projesine karşı ortak kampanya yürütecek | Platform | Geçici, kampanya odaklı, kurucular dernek |
| Aynı 12 dernek kalıcı bir çevre üst kuruluşu olacak | Federasyon | Kalıcı, tüzel kişilik ve temsil gerekli |
| 10 mahalle sakini parkı korumak için örgütlenecek | Dernek | Kurucular gerçek kişi; platform kuramazlar |
| 3 dernek ortak bir festival düzenleyecek | Platform veya protokol | Tek seferlik, geçici |
| Bir dernek kendi adına hibe alıp ortaklarla proje yapacak | Dernek (ortaklık protokolüyle) | Hibe sözleşmesi tüzel kişi gerektirir |
| Gençler sosyal medyada ”… Platformu” kurup bağış toplayacak | Dernek | Tüzel kişiliksiz yapı bağış toplayamaz |
| Dernekler ortak bir kooperatif kuracak | Kooperatif | Ekonomik faaliyet; dernek mi kooperatif mi rehberine bakın |
Karar ağacı
- Bir araya gelenler dernek veya vakıf mı, yoksa gerçek kişiler mi? Gerçek kişilerse platform seçeneği yoktur; dernek kurun. Kuruluşlarsa 2’ye geçin.
- İş birliği geçici mi, kalıcı mı? Geçiciyse platform. Kalıcıysa 3’e geçin.
- Ortak yapının kendi adına hesap, sözleşme ve hibe yetkisi olmalı mı? Evetse federasyon (en az 5 aynı amaçlı dernek). Hayırsa platform veya basit iş birliği protokolü.
- Üst yapı federasyonlardan mı oluşacak? Evetse konfederasyon (en az 3 federasyon).
- Tek bir hayırsever malvarlığı adayacak mı? O halde yapı dernek değil vakıf olabilir; dernek mi vakıf mı rehberine bakın.
İpucu: Platform protokolünü ne kadar ayrıntılı yazarsanız sonradan çıkacak “kim adına konuştu, parayı kim harcadı” tartışması o kadar azalır. Sözcü, mali işlerin yürütüleceği dernek, karar alma usulü ve bitiş tarihi protokolde mutlaka bulunsun.
Sonraki adım
Kalıcı bir yapı kuracaksanız kurulum sihirbazı ile dernek kuruluş dosyanızı bugün hazırlamaya başlayabilirsiniz; sihirbaz, tüzüğünüze platform ve federasyon kurma yetkisini de ekler, böylece ileride iş birliklerine hazır olursunuz. Hangi yapının uygun olduğundan emin değilseniz dernek kuruluş danışmanlığı sayfasından bilgi alabilirsiniz.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Platformun tüzel kişiliği var mı?
Platformu kimler kurabilir?
Platform kurmak için bildirim gerekir mi?
Platform bağış toplayabilir mi?
Dernek platforma katılabilir mi?
Federasyon ile platform arasındaki fark nedir?
Uzun süredir çalışan bir platformu derneğe dönüştürmek gerekir mi?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.