Kısa cevap: Federasyon, kuruluş amaçları aynı olan en az 5 derneğin genel kurul kararıyla bir araya gelerek kurduğu, tüzel kişiliğe sahip üst kuruluştur (TMK m.96). Konfederasyon ise aynı amaçlı en az 3 federasyonun birleşmesiyle kurulur (TMK m.97). Her ikisi de dernek gibi bildirimle kurulur: kurucu derneklerin genel kurul kararları, delege listeleri ve tüzükle birlikte kuruluş bildirimi mülki amirliğe verildiği anda tüzel kişilik kazanılır.
Bu rehberde federasyonun ne olduğunu, hangi derneklerin kurabileceğini, belgeleri, organ yapısını, konfederasyonu ve federasyonun dernekten farklarını anlatıyoruz.
Federasyon nedir, ne işe yarar?
Dernekler kişilerin, federasyonlar derneklerin topluluğudur. Aynı alanda çalışan dernekler (hemşehri dernekleri, meslek dernekleri, engelli dernekleri, çevre dernekleri gibi) güçlerini birleştirmek, ulusal düzeyde temsil edilmek, ortak projeler yürütmek ve kamu kurumlarıyla tek sesle konuşmak için federasyon kurar. Federasyon, üye derneklerin yerine geçmez; dernekler tüzel kişiliklerini, organlarını ve malvarlıklarını korur.
Bir federasyona ihtiyacınız olup olmadığını anlamak için şu soruyu sorun: Aynı amaçla çalışan en az beş bağımsız dernek, ortak bir çatı altında sürekli işbirliği istiyor mu? Yanıt “hayır, biz tek derneğiz ama birkaç ilde çalışmak istiyoruz” ise federasyon değil şube açmalısınız. Yanıt “geçici bir kampanya için birlikte hareket edeceğiz” ise tüzel kişiliği olmayan bir platform yeterlidir.
Kuruluş şartları
| Şart | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| En az 5 dernek | Kurucu derneklerin tüzel kişiliği olmalı, hepsi dernek olmalı | TMK m.96 |
| Aynı kuruluş amacı | Tüzüklerdeki amaç maddeleri örtüşmeli | TMK m.96 |
| Genel kurul kararı | Her dernekte federasyona katılma kararı | Dernekler Yönetmeliği |
| Tüzükte yetki | Her derneğin tüzüğünde federasyona katılma yetkisi | Dernekler Kanunu m.4 |
| Delegeler | Her dernek, tüzüğüne göre belirlenen sayıda delege seçer | Yönetmelik, tüzük |
| Federasyon tüzüğü | Dernek tüzüğündeki zorunlu unsurları içerir | Dernekler Kanunu m.4 |
| Kuruluş bildirimi | Federasyon merkezinin bulunduğu yerin mülki amirliğine | TMK m.59, Yönetmelik |
“Aynı amaç” ölçütü geniş yorumlanır: engelli hakları alanında çalışan görme, işitme ve ortopedik engelli dernekleri aynı amaçlı sayılır. Ancak bir spor derneği ile bir kültür derneği aynı federasyonu kuramaz. Mülki amirlik, kurucu derneklerin tüzüklerindeki amaç maddelerini karşılaştırır.
Tüzüğünde “federasyona üye olabilir” hükmü bulunmayan derneğin önce tüzük değişikliği yapması gerekir; bu, kuruluş takvimini bir genel kurul kadar uzatır.
Adım 1: Kurucu derneklerin genel kurul kararları
Federasyon kurma kararı, dernek yönetim kurulunun değil genel kurulun yetkisindedir. Her kurucu derneğin genel kurulu şu kararları alır:
- Federasyona kurucu üye olarak katılma
- Derneği federasyon genel kurulunda temsil edecek delegelerin seçimi (dernek tüzüğündeki sayıda; genellikle üye sayısına göre kademeli)
- Federasyon tüzüğünü imzalamaya ve kuruluş işlemlerini yürütmeye yetkili kişilerin belirlenmesi
Genel kurul tutanağının onaylı bir örneği kuruluş dosyasına eklenir. Bu yüzden federasyon kurma takvimi, beş derneğin genel kurul tarihlerine bağlıdır; derneklerin olağan genel kurullarını yakın tarihlerde planlaması ya da olağanüstü genel kurul yapması gerekir.
Adım 2: Federasyon tüzüğü
Federasyon tüzüğü, dernek tüzüğüyle aynı zorunlu unsurları içerir (Dernekler Kanunu m.4) ama üyeleri kişi değil dernek olduğu için bazı maddeler farklı yazılır:
| Madde | Dernekte | Federasyonda |
|---|---|---|
| Üye | Gerçek/tüzel kişi | Yalnızca dernekler |
| Üyelik başvurusu | Kişinin yazılı başvurusu | Derneğin genel kurul kararı + başvuru |
| Genel kurul | Tüm üyeler | Üye derneklerin delegeleri |
| Delege sayısı | - | Her dernek için eşit veya üye sayısına göre kademeli |
| Aidat | Kişi başı | Dernek başına; genellikle üye sayısıyla orantılı |
| Üyelikten çıkarma | Kişi hakkında | Dernek hakkında; derneğin feshi halinde kendiliğinden |
| Fesih | Üyelerin 2/3’ü | Delegelerin 2/3’ü; üye sayısı 5’in altına düşünce kendiliğinden |
Tüzükte federasyonun adı “Federasyon” kelimesini içermeli, merkezi belirli bir il olmalıdır. Delege esasını açıkça yazın: “Her üye dernek, üye sayısı 100’e kadar 3, her ilave 100 üye için 1 delege ile temsil edilir” gibi somut bir formül, sonraki genel kurullarda tartışmayı önler. Tüzük taslağı için tüzük oluşturucu ile dernek tüzüğü hazırlatıp federasyona uyarlayabilirsiniz; üyelik ve delege maddelerini mutlaka yeniden yazın.
Adım 3: Kuruluş belgeleri
Kuruluş bildirimi, federasyon merkezinin bulunduğu yerin mülki amirliğine (İl Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğü aracılığıyla) verilir. Dosyada:
| Belge | Açıklama |
|---|---|
| Kuruluş bildirimi | Kurucu dernekler adına delegelerce imzalı form |
| Federasyon tüzüğü | Her sayfası kurucu delegelerce imzalı |
| Her derneğin genel kurul kararı | Federasyona katılma ve delege seçimini gösteren tutanak örnekleri |
| Her derneğin tüzüğü | Federasyona katılma yetkisini ve amacı gösteren onaylı örnek |
| Her derneğin kütük kaydı | İl müdürlüğünden alınan faaliyet belgesi |
| Delege listesi | Her dernek için ad, kimlik, adres, imza |
| Tebligata yetkili kişiler | Ad, adres, imza |
| Adres belgesi | Kira sözleşmesi, tapu, muvafakat; kat mülkiyetinde mesken ise oybirliği |
Genel belge mantığı dernek kuruluş belgeleriyle aynıdır; fark, kurucuların kişi değil dernek olması ve her dernek için karar-tüzük-kütük üçlüsünün eklenmesidir. Kuruluş harcı yoktur.
Adım 4: İnceleme, kütük ve ilk genel kurul
Bildirim verildiği anda federasyon tüzel kişilik kazanır. Mülki amirlik 60 gün içinde dosyayı inceler; eksiklik veya aykırılık varsa 30 gün içinde giderilmesini ister (TMK m.60). Uygun bulununca federasyon dernekler kütüğüne kaydedilir ve geçici yönetim kurulu başkanına DERBİS yetkisi verilir. Bu akış dernek kuruluş rehberindeki ile aynıdır.
Federasyon, kuruluştan itibaren 6 ay içinde ilk genel kurulunu yapar. Genel kurul, üye derneklerin delegelerinden oluşur; yönetim kurulu (en az 5 asıl 5 yedek) ve denetim kurulu (en az 3 asıl 3 yedek) delegeler arasından seçilir. Sonuç bildirimi 45 gün içinde DERBİS üzerinden verilir. Organ seçimi için yeterli delege sayısı gerekir; beş dernek üçer delege göndermişse 15 delege olur ve bu sayı 16 görevi doldurmaya yetmez. Delege sayısını tüzükte buna göre belirleyin.
Dikkat: Federasyonda aynı kişi hem derneğinin yönetim kurulunda hem federasyon yönetim kurulunda olabilir; kanun bunu yasaklamaz. Ancak delege, derneğini temsil ettiğinden dernek üyeliği sona erince delegelik de düşer; tüzüğe bu hükmü ekleyin.
Konfederasyon
Konfederasyon, kuruluş amaçları aynı olan en az 3 federasyonun bir araya gelmesiyle kurulur (TMK m.97). Mantık federasyonla aynıdır, bir basamak yukarıdadır:
| Ölçüt | Federasyon | Konfederasyon |
|---|---|---|
| Kurucular | En az 5 dernek | En az 3 federasyon |
| Kurucu kararı | Dernek genel kurulları | Federasyon genel kurulları |
| Genel kurul | Dernek delegeleri | Federasyon delegeleri |
| Tüzükte yetki | Derneklerin tüzüğünde | Federasyonların tüzüğünde |
| Kuruluş | Bildirimle, mülki amirliğe | Bildirimle, mülki amirliğe |
| Kendiliğinden sona erme | Üye dernek sayısı 5’in altına düşerse | Üye federasyon sayısı 3’ün altına düşerse |
Konfederasyon, genellikle ulusal çapta örgütlenmiş alanlarda (engelli hakları, hemşehri dernekleri, meslek kuruluşları) görülür ve uluslararası kuruluşlarda temsil için kullanılır.
Federasyon mu, şube mi, platform mu?
| Ölçüt | Federasyon | Şube | Platform |
|---|---|---|---|
| Tüzel kişilik | Var | Yok (derneğe bağlı) | Yok |
| Kurucular | 5 bağımsız dernek | Tek derneğin kararı | Dernek, vakıf, sendika vb. |
| Amaç | Sürekli ortak çatı | Derneğin yayılması | Geçici veya belirli konu |
| Organlar | Genel kurul, YK, DK | Şube genel kurulu, YK, DK | Yok; temsilciler kurulu |
| Kuruluş | Bildirim + inceleme | Şube kuruluş bildirimi | Katılımcıların kararı, bildirim |
| Defter, beyanname | Var | Var | Yok |
| Üyelerin bağımsızlığı | Korunur | Yok (aynı dernek) | Korunur |
Platform, derneklerin ve diğer sivil toplum kuruluşlarının ortak bir amaç için geçici olarak oluşturduğu, tüzel kişiliği olmayan birlikteliktir (Dernekler Kanunu m.25). Federasyon kurmadan önce bir süre platform olarak çalışmak, derneklerin birbirini tanımasını sağlar.
Federasyonun yükümlülükleri
Federasyon, tüzel kişiliği olan bir kuruluş olarak dernekle aynı yükümlülükleri taşır: zorunlu defterler, alındı belgesi düzeni, yıllık beyanname (Nisan sonu), bildirimler (45 gün), olağan genel kurul (en geç 3 yılda bir), denetim ve idari para cezası sorumluluğu. Gelirleri üye dernek aidatları, bağışlar ve proje gelirleridir; iktisadi işletme kurabilir, lokal açabilir, yurt dışından bildirimle yardım alabilir. Dernek ile vakıf arasındaki fark gibi yapısal karşılaştırmalar için dernek mi vakıf mı rehberine bakabilirsiniz; federasyon her zaman dernek tarafında yer alır.
Sık yapılan hatalar
| Hata | Sonucu | Çözüm |
|---|---|---|
| 5 derneği bulmadan tüzük yazmak | Kuruluş yapılamaz | Önce kurucu dernekleri kesinleştirin |
| Yönetim kurulu kararıyla katılmak | Dosya reddedilir | Genel kurul kararı |
| Amaçları örtüşmeyen dernekleri karıştırmak | Aykırılık bildirimi | Amaç maddelerini karşılaştırın |
| Delege sayısını az tutmak | 16 görev doldurulamaz | Tüzükte yeterli delege |
| Dernek tüzüğünde yetki olmadan katılmak | Katılım geçersiz | Önce tüzük değişikliği |
| Üye dernek sayısının 5’e düşmesini izlememek | Kendiliğinden sona erme | Yedek üye dernek politikası |
Sonraki adım
Federasyon tüzüğünün taslağını oluşturmak için tüzük oluşturucu ile başlayıp üyelik, delege ve aidat maddelerini federasyona göre uyarlayın. Beş dernekten toplanacak belgeleri belge kontrol listesiyle takip edin. Kurucu derneklerden birinde tüzük değişikliği veya olağanüstü genel kurul gerekiyorsa danışmanlık hizmeti kapsamında destek alabilirsiniz.
Dernek federasyonu kurma adımları: özet adımlar
- Aynı amaçlı en az 5 dernek belirleyin. Tüzüklerindeki amaç maddesi örtüşen, federasyona katılma yetkisi bulunan en az 5 derneği bir araya getirin.
- Her dernekte genel kurul kararı alın. Her dernek, genel kurulunda federasyona kurucu olarak katılma kararı alsın ve tüzükte belirtilen sayıda delege seçsin.
- Federasyon tüzüğünü hazırlayın. Ad, merkez, amaç, üyelik, delege esası, organlar, aidat, tüzük değişikliği ve fesih hükümlerini içeren tüzüğü kurucu derneklerin delegeleri imzalasın.
- Kuruluş bildirimini verin. Federasyon kuruluş bildirimi, tüzük, her derneğin genel kurul kararı, delege listeleri ve adres belgelerini federasyon merkezinin bulunduğu yerin mülki amirliğine verin.
- İnceleme sürecini tamamlayın. Mülki amirlik 60 gün içinde dosyayı inceler; eksiklik varsa 30 gün içinde giderin; dernekler kütüğüne kayıt ve DERBİS yetkisi alın.
- 6 ay içinde ilk genel kurulu yapın. Delegelerden oluşan genel kurulu toplayıp yönetim ve denetim kurullarını seçin; 45 gün içinde sonuç bildirimini verin.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Federasyon kaç dernekle kurulur?
Konfederasyon kaç federasyonla kurulur?
Federasyon kurmak için derneklerde hangi karar gerekir?
Federasyonun tüzel kişiliği var mı?
Federasyonun organları nelerdir?
Bir dernek birden fazla federasyona üye olabilir mi?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.