Kısa cevap: Derneğe üyelik yazılı başvuruyla başlar; yönetim kurulu başvuruyu en geç 30 gün içinde karara bağlar ve sonucu başvuru sahibine yazıyla bildirir. Kabul edilen üye, üye kayıt defterine işlenir ve DERBİS’te güncellenir. Üyelikten çıkma her zaman serbesttir; çıkarılma ise yalnızca tüzükte yazılı sebeplere dayanarak ve itiraz hakkı tanınarak yapılabilir.
Bu rehberde kimlerin üye olabileceğini, başvuru ve kabul sürecini, üye kayıt defteri ve DERBİS bildirimini, onursal üyeliği, aidatı, üyelikten çıkma ve çıkarılma usulünü anlatıyoruz.
Üyelik neden önemli?
Dernek bir kişi topluluğudur; üyeler derneğin sahibidir. Genel kurulda oy kullanan, yönetim ve denetim kurulunu seçen, tüzüğü değiştiren ve derneği feshedebilen organ üyelerden oluşur. Bu nedenle kimin üye olduğu, ne zaman üye olduğu ve üyeliğinin devam edip etmediği hukuken belirleyicidir.
Üyelik kaydı düzgün tutulmayan derneklerde genel kurul toplantıları sakatlanır: hazirun listesinde olmaması gereken kişi oy kullanırsa ya da olması gereken kişi dışarıda kalırsa alınan kararlar iptal edilebilir. Üyelik işlemleri bu yüzden bürokrasi değil, derneğin meşruiyetinin temelidir.
Kimler üye olabilir?
Üyelik şartları TMK m.63-64, Dernekler Kanunu m.3 ve derneğin tüzüğüyle belirlenir.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Fiil ehliyeti | 18 yaşını doldurmuş, ayırt etme gücüne sahip, kısıtlı olmayan gerçek kişi |
| Tüzükteki şartlar | Meslek, bölge, amaçla bağ gibi tüzükte yazılı özel şartlar |
| Yasal engel bulunmaması | Dernekler Kanunu m.3’teki yasak kapsamında olmama |
| Tüzel kişiler | Şirket, vakıf, başka dernek gibi tüzel kişiler yetkili organ kararıyla üye olabilir |
| Yabancılar | Türkiye’de yerleşme hakkına sahip yabancı gerçek kişiler üye olabilir (TMK m.93) |
| Çocuk dernekleri | 12 yaşını bitirenler üye olabilir; 18 yaşından büyükler üye olamaz |
Hiç kimse derneğe üye olmaya ve üye kalmaya zorlanamaz (TMK m.63). Aynı şekilde dernek de başvuran herkesi kabul etmek zorunda değildir; ancak ret kararı tüzükteki objektif şartlara dayanmalıdır. Kurucu olabilecek kişilerin şartları büyük ölçüde üyelik için de geçerlidir.
Dikkat: Üyelik şartlarını tüzükte açık yazın. “Yönetim kurulunun uygun göreceği kişiler” gibi muğlak bir ifade, ret kararlarını keyfilik iddiasına açık hale getirir. Tüzük hazırlarken tüzük rehberine bakabilirsiniz.
Üyelik başvurusu ve kabul: 30 gün kuralı
Başvuru
Üyelik başvurusu yazılı yapılır. Sözlü başvuru ya da “WhatsApp’tan yazdı” hukuken başvuru sayılmaz. Çoğu dernek, standart bir üyelik başvuru formu kullanır; formda aşağıdaki bilgiler bulunur:
- Ad, soyad, T.C. kimlik numarası (yabancılar için yabancı kimlik numarası)
- Doğum tarihi ve yeri
- Adres, telefon, e-posta
- Meslek
- Tüzükteki şartları taşıdığına ve yasal engeli bulunmadığına dair beyan
- Tüzüğü okuduğuna ve kabul ettiğine dair beyan
- Tarih ve imza
- Varsa fotoğraf
Tüzel kişi başvurusunda ayrıca yetkili organ kararı ve temsilci yazısı eklenir.
Karar
Yönetim kurulu, başvuruyu en geç 30 gün içinde kabul ya da ret olarak karara bağlar ve sonucu başvuru sahibine yazıyla bildirir (Dernekler Kanunu m.4, Yönetmelik m.36). Süre, başvurunun derneğe ulaştığı tarihten başlar; bu nedenle başvuruyu evrak kayıt defterine geldiği gün işlemek önemlidir.
| Aşama | Süre | Belge |
|---|---|---|
| Başvuru | — | Yazılı başvuru formu |
| Evrak kaydı | Aynı gün | Evrak kayıt defteri |
| Yönetim kurulu kararı | En geç 30 gün | Karar defteri |
| Sonucun bildirimi | Kararın hemen ardından | Yazılı bildirim |
| Üye kayıt defteri | Kabul kararı tarihiyle | Üye kayıt defteri |
| DERBİS güncellemesi | Kabulden sonra | DERBİS üye işlemleri |
Ret kararında gerekçe yazmak zorunlu olmasa da tavsiye edilir; keyfilik iddiasına karşı derneği korur. Reddedilen kişi, tüzükte düzenlenmişse genel kurula itiraz edebilir.
İpucu: Yönetim kurulu ayda bir toplanıyorsa, başvuruları toplantı gündemine otomatik ekleyin. 30 günlük süre, “bir sonraki toplantıda bakarız” diyen derneklerde en çok kaçırılan süredir.
Üye kayıt defteri
Üye kayıt defteri zorunlu defterlerdendir. Her üye için şu bilgiler yazılır:
- Sıra numarası
- Ad, soyad, kimlik numarası
- Doğum tarihi ve yeri, uyruğu
- Adres ve iletişim bilgileri
- Üyeliğe kabul kararının tarih ve sayısı
- Giriş aidatı ve yıllık aidat ödemeleri
- Üyelikten çıkma ya da çıkarılma tarihi ve karar sayısı
Defterin düzenli tutulması, genel kurul hazirun listesinin de kaynağıdır. Hazirun listesi üye kayıt defterinden çıkarılır; defter güncel değilse genel kurul çağrısı eksik ya da hatalı kişilere gider. Defterlerin tasdiki ve tutma usulü için dernek defterleri rehberine bakabilirsiniz.
DERBİS üye bildirimi
DERBİS’in üye işlemleri ekranı, derneğin güncel üye listesini mülki amirliğe gösterir. Üye kabul ve çıkış kararlarını DERBİS’e işlemek hem beyannamedeki üye sayısının doğru çıkmasını hem de genel kurul sonuç bildirimindeki hazirun kontrolünü kolaylaştırır.
Üye bilgilerinin DERBİS’e işlenmesi kişisel verilerin korunması açısından da dikkat gerektirir: Yalnızca sistemin istediği alanları girin, üye başvuru formunda “bilgilerimin ilgili mevzuat gereği mülki amirliğe bildirilmesine onay veriyorum” ifadesi bulunsun.
Onursal üyelik
Onursal (fahri) üyelik, derneğe maddi ya da manevi önemli katkısı olan kişilere verilen bir statüdür. Tüzükte düzenlenmesi şarttır; tüzükte yoksa onursal üye alınamaz. Onursal üyelerin özellikleri:
| Konu | Asıl üye | Onursal üye |
|---|---|---|
| Genel kurulda oy | Var | Yok |
| Organlara seçilme | Var | Yok |
| Aidat | Zorunlu | İsteğe bağlı |
| Üye sayısına dahil | Evet | Hayır (ayrı listelenir) |
| Kabul | Yönetim kurulu kararı | Tüzüğe göre YK ya da genel kurul kararı |
Onursal üyeler genel kurula katılabilir, söz alabilir ama oy kullanamaz ve yeter sayı hesabında dikkate alınmaz. Üye kayıt defterinde ayrı bir bölümde tutulur.
Aidat: Giriş ve yıllık aidat
Tüzükte giriş aidatı ve yıllık aidatın belirlenme şekli yazılmak zorundadır (Dernekler Kanunu m.4); tutarın kendisi tüzükte yazılmak zorunda değildir. Çoğu tüzük, tutarı belirleme yetkisini genel kurula ya da yönetim kuruluna bırakır. Böylece aidat her yıl tüzük değişikliği yapmadan güncellenebilir.
Aidat tahsilatında kurallar:
- Elden alınan aidat için alındı belgesi düzenlenir; banka yoluyla ödenen aidatta dekont yeterlidir.
- Ödenen aidat üye kayıt defterine işlenir.
- Aidat geliri işletme hesabı defterine kaydedilir ve beyannamede “üye aidatı” olarak beyan edilir.
- Aidat borcu olan üyenin genel kurula katılıp oy kullanamayacağı tüzükte düzenlenebilir; düzenlenmemişse üye oy kullanır.
Aidat tahsilatında alındı belgesi ve dekont kuralları gelir belgeleme kurallarıyla aynıdır.
Üyelikten çıkma (istifa)
Hiç kimse dernekte üye kalmaya zorlanamaz; her üye yazılı olarak bildirmek kaydıyla dernekten çıkma hakkına sahiptir (TMK m.66). Çıkma için yönetim kurulunun “kabul etmesi” gerekmez; yazılı bildirim derneğe ulaştığı an üyelik sona erer. Yönetim kurulu bu durumu kararla tespit eder ve üye kayıt defterine işler.
Çıkan üyenin birikmiş aidat borcu devam eder; dernek bu borcu talep edebilir. Çıkan üye, dernek malvarlığında hak iddia edemez (TMK m.66).
Üyelikten çıkarılma (ihraç)
Çıkarılma, derneğin üyeyi tek taraflı olarak üyelikten çıkarmasıdır. Kurallar TMK m.67’de ve tüzükte düzenlenir:
- Sebep tüzükte yazmalı. Tüzükte çıkarılma sebepleri varsa üye yalnızca bu sebeplere dayanılarak çıkarılabilir. Tüzükte sebep yoksa üye ancak “haklı sebeple” çıkarılabilir.
- Yazılı ihtar. Özellikle aidat borcunda, çıkarılmadan önce üyeye yazılı ihtar yapılması ve makul süre verilmesi tüzükte genellikle şart koşulur.
- Yönetim kurulu kararı. Çıkarılma kararı karar defterine gerekçesiyle yazılır.
- Bildirim. Karar üyeye yazılı olarak bildirilir.
- İtiraz hakkı. Üye, kararı izleyen ilk genel kurula itiraz edebilir; genel kurul kararı kesindir. Tüzükte sebep yokken çıkarılma ya da usulsüz çıkarılma halinde üye mahkemeye de başvurabilir (TMK m.67, m.83).
| Çıkarılma sebebi (tüzükte yaygın örnekler) | Usul |
|---|---|
| Aidat borcunu ihtara rağmen ödememe | İhtar + süre + YK kararı |
| Tüzüğe ve genel kurul kararlarına aykırı davranış | YK kararı, savunma alınması tavsiye edilir |
| Derneğin amacına aykırı faaliyet | YK kararı, gerekçeli |
| Üyelik şartlarını sonradan kaybetme | Tespit kararı |
| Yüz kızartıcı suçtan kesinleşmiş mahkûmiyet | Tespit kararı |
Dikkat: Çıkarılma, derneklerde en çok dava konusu olan işlemdir. Savunma almadan, ihtar yapmadan ve gerekçe yazmadan alınan ihraç kararları iptal edilir. Acele etmeyin; usulü eksiksiz uygulayın.
Üyeliğin kendiliğinden sona ermesi
Üyenin ölümü, fiil ehliyetini kaybetmesi ya da tüzel kişi üyenin sona ermesi halinde üyelik kendiliğinden biter. Yönetim kurulu durumu tespit eder, deftere ve DERBİS’e işler.
Üye sayısı ve genel kurul ilişkisi
Dernek organlarını oluşturabilmek için pratikte en az 16 üye gerekir (5 asıl + 5 yedek yönetim, 3 asıl + 3 yedek denetim). Üye sayısı bu rakamın altına düşerse organlar oluşturulamaz; üye sayısının 7’nin altına düşmesi ise derneğin kendiliğinden sona ermesi sebebidir (TMK m.87). Üye kaydını canlı tutmak bu nedenle derneğin varlığıyla doğrudan ilgilidir.
Genel kurul çağrısı, üye kayıt defterindeki üyelere yapılır; çağrı usulü ve hazirun listesi için genel kurul çağrı rehberine bakabilirsiniz.
Sonraki adım
Üyelik sisteminiz oturduysa sıradaki iş, genel kurulu doğru usulle toplamaktır. Henüz dernek kurma aşamasındaysanız kurulum sihirbazı üyelik şartlarını tüzüğünüze doğru şekilde yerleştirmenize yardım eder; tüzüğünüzü tüzük oluşturucu ile hazırlatabilirsiniz. Üyelik, ihraç ve genel kurul süreçlerinde destek isterseniz kuruluş danışmanlığı sayfasını inceleyebilirsiniz.
Derneğe üye kabul süreci: özet adımlar
- Başvuru formunu alın. Aday, kimlik bilgileri, adresi, iletişim bilgileri ve tüzükteki şartları taşıdığına dair beyanını içeren yazılı üyelik başvuru formunu imzalayıp yönetim kuruluna verir.
- Evrak kayıt defterine işleyin. Başvuru, geldiği gün gelen evrak olarak kaydedilir; 30 günlük karar süresi bu tarihten başlar.
- Yönetim kurulunda görüşün. Yönetim kurulu, başvuruyu tüzükteki üyelik şartları ve yasal engeller açısından değerlendirir; gerekirse adaydan ek belge ister.
- Kararı 30 gün içinde alın. Kabul ya da ret kararı karar defterine yazılır ve imzalanır; 30 gün içinde karar verilmemesi derneğin yükümlülüğüne aykırılık oluşturur.
- Sonucu adaya bildirin. Karar, adaya yazılı olarak (elden imza karşılığı, posta ya da tüzükte düzenlenmişse e-posta) bildirilir; ret halinde gerekçe yazılması tavsiye edilir.
- Üye kayıt defterine ve DERBİS'e işleyin. Kabul edilen üye, kabul kararı tarihiyle üye kayıt defterine kaydedilir, giriş aidatı alınırsa alındı belgesi düzenlenir ve DERBİS üye işlemleri ekranı güncellenir.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Derneğe kimler üye olabilir?
Üyelik başvurusu nasıl yapılır?
Üyelik başvurusu reddedilebilir mi?
Onursal üye nedir?
Üye derneğe ne zaman bildirilir?
Aidat ödemeyen üye çıkarılabilir mi?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 16 Kasım 2026.