Engelli Derneği Nasıl Kurulur? Şartlar ve Destekler (2026)

Engelli derneği kurma şartlarını, amaç maddesi örneklerini, kamu yararı statüsünü ve erişilebilir faaliyet kurallarını öğrenin; 7 adımda derneğinizi kurun.

Dernekçim Editör Ekibi Güncelleme: 7 dk okuma
Engelli Derneği Nasıl Kurulur? Şartlar ve Destekler (2026)
Engelli Derneği Nasıl Kurulur? Şartlar ve Destekler (2026) — dernekcim.com

Kısa cevap: Engelli derneği, engelli bireylerin haklarını savunmak, eğitim, istihdam ve sosyal yaşama katılımlarını desteklemek amacıyla kurulan bir dernektir; en az 7 kurucuyla, önceden izin almaksızın, kuruluş bildiriminin mülki amirliğe verilmesiyle kurulur (TMK m.56, m.59). Kurucuların engelli olması şart değildir; engelli bireyler, aileler ve uzmanlar birlikte kurucu olabilir. Bu rehberde engelli derneğine özgü amaç ve çalışma konularını, kamu yararı statüsünü, destek kaynaklarını ve bakım-rehabilitasyon gibi hizmetlerde devreye giren ek izinleri anlatıyoruz.

Engelli derneği nedir, hangi ihtiyaçtan doğar?

Türkiye’de engelli dernekleri genellikle üç ihtiyaçtan doğar:

  • Aile dayanışması: Aynı engel grubundaki çocukların aileleri bilgi, deneyim ve moral paylaşmak için bir araya gelir.
  • Hak savunuculuğu: Erişilebilirlik, istihdam kotası, eğitim hakkı ve sosyal yardımlar konusunda kamu kurumlarıyla muhatap olacak tüzel bir kimlik gerekir.
  • Hizmet üretimi: Spor, sanat, mesleki eğitim, ulaşım desteği ve sosyal etkinlik gibi hizmetleri düzenli biçimde sunmak için kurumsal bir yapı istenir.

Mevzuatta “engelli derneği” diye ayrı bir tür yoktur; kuruluş şartları, belgeler ve inceleme süreci dernek nasıl kurulur rehberindeki genel kurallarla aynıdır. Farkı, amaç alanında ve bazı faaliyetlere eşlik eden özel mevzuatta ortaya çıkar.

Kurucu olma şartları: Engelli bireyler kurucu olabilir mi?

Evet. Kurucu için aranan şart fiil ehliyetidir: 18 yaşını doldurmuş olmak, ayırt etme gücüne sahip olmak ve kısıtlı olmamak. Engel türü tek başına kurucu olmaya engel değildir. İki noktaya dikkat edin:

  • Kısıtlılık kararı: Mahkeme kararıyla vesayet altına alınmış bir birey kurucu olamaz; bu durumda vasi veya aile üyeleri kendi adlarına kurucu olur.
  • İmza: Görme engelli veya elini kullanamayan kurucuların kuruluş bildirimi ve tüzük sayfalarını imzalaması gerekir; okuma yazma bilmeyen ya da imza atamayan kişiler için noterde düzenlenen mühür veya parmak izi onaylı belgeler uygulamada kabul görür. Bu konuda il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğünden önceden teyit almanız dosyanın iade edilmesini önler.
Kurucu profiliKurucu olabilir mi?Not
18 yaş üstü, kısıtlı olmayan engelli bireyEvetEngel türü fark etmez
Vesayet altındaki engelli bireyHayırVasi veya aile üyesi kurucu olur
Engelli çocuğun velisiEvetEn yaygın kurucu profili
Özel eğitim öğretmeni, fizyoterapist, psikologEvetKamu görevlisi ise kendi kanununda yasak olup olmadığına bakılır
Türkiye’de yerleşme hakkı olan yabancıEvet (TMK m.93)İkamet izni fotokopisi eklenir
Belediye, vakıf gibi tüzel kişiEvetYetkili organ kararı ve temsilci yazısı gerekir

Amaç maddesi örnekleri

Amaç maddesi hak temelli, kapsayıcı ve ileride açılabilecek faaliyetleri dışlamayacak genişlikte yazılmalıdır. Aşağıdaki örnekler özgün ve dernek mevzuatına uygundur.

Genel engelli hakları derneği: “Derneğin amacı; engelli bireylerin eğitim, sağlık, istihdam, ulaşım ve sosyal yaşam alanlarındaki haklarının korunması ve geliştirilmesi için çalışmak, erişilebilirlik bilincini topluma yaymak, engelli bireyler ve aileleri arasında dayanışma sağlamak ve engellilerin toplumsal yaşama tam ve eşit katılımına katkı sunmaktır.”

Otizm derneği: “Derneğin amacı; otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin erken tanı, eğitim, sosyal beceri ve bağımsız yaşam alanlarında desteklenmesini sağlamak, ailelere bilgi ve danışmanlık sunmak, toplumda otizm farkındalığını artırmak ve bu alandaki bilimsel çalışmaları desteklemektir.”

Görme engelliler derneği: “Derneğin amacı; görme engelli bireylerin eğitim, mesleki gelişim ve bağımsız hareket becerilerini desteklemek, erişilebilir yayın, teknoloji ve ulaşım hizmetlerinin yaygınlaşması için çalışmak ve görme engellilerin kültür, sanat ve spor yaşamına katılımını teşvik etmektir.”

Engelli sporcular derneği: “Derneğin amacı; engelli bireylerin spor yoluyla fiziksel ve sosyal gelişimini desteklemek, engelli sporunu toplumda yaygınlaştırmak, spor tesislerinin erişilebilir hale gelmesi için çalışmak ve engelli sporcuların eğitim, ekipman ve ulaşım ihtiyaçlarına destek sağlamaktır.”

Dikkat: Engelli sporunda resmi müsabakalara katılmak için 7405 sayılı Kanun kapsamında spor kulübü gerekir; dernek yalnızca yaygınlaştırma ve eğitim yapabilir. Ayrıntı için spor derneği nasıl kurulur rehberine bakın.

Çalışma konuları örnekleri

  1. Engelli bireylere ve ailelerine bilgilendirme, danışmanlık ve psikososyal destek hizmetleri sunmak
  2. Eğitim, seminer, atölye, kurs ve kamp programları düzenlemek
  3. Erişilebilirlik denetimi, raporlama ve savunuculuk çalışmaları yapmak; kamu kurumlarına görüş ve öneri sunmak
  4. Mesleki eğitim, istihdam danışmanlığı ve iş yeri eşleştirme programları yürütmek
  5. Spor, sanat, kültür ve rekreasyon etkinlikleri düzenlemek
  6. Tekerlekli sandalye, işitme cihazı, beyaz baston gibi yardımcı araç ve ekipman desteği sağlamak
  7. Ulaşım, refakat ve evde destek gibi gönüllü hizmet ağları kurmak
  8. Mevzuatın izin verdiği ölçüde ve gerekli izinleri alarak gündüz bakım, rehabilitasyon ve özel eğitim birimleri açmak, işletmek
  9. Kamu kurumları, belediyeler, üniversiteler ve diğer STK’larla proje ortaklığı yapmak; ulusal ve uluslararası hibe programlarına başvurmak
  10. Araştırma, yayın, rapor ve dijital içerik üretmek; farkındalık kampanyaları düzenlemek
  11. Engelli hakları alanında çalışan federasyon ve platformlara katılmak, federasyon kurmak
  12. Amacını gerçekleştirmek için gerektiğinde iktisadi işletme kurmak, lokal açmak

Tüzüğünüzü bu başlıklara göre tüzük oluşturucu ile hazırlatabilir, zorunlu maddeleri dernek tüzüğü nasıl hazırlanır rehberinden kontrol edebilirsiniz.

Özel mevzuat ve izin notları

Dernek kuruluşu için izin gerekmez; ancak engelli dernekleri bazı hizmetlere girdiğinde ayrı mevzuatla karşılaşır:

FaaliyetDernek kuruluşu yeterli mi?Gerekli ek izin / kurum
Aile toplantıları, seminer, sosyal etkinlikEvetYok
Ücretsiz atölye ve gönüllü destekEvetYok
Özel eğitim ve rehabilitasyon merkeziHayırMillî Eğitim Bakanlığı (özel öğretim kurumları mevzuatı)
Gündüzlü veya yatılı bakım merkeziHayırAile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (özel bakım merkezleri mevzuatı)
Kamuya açık yardım toplama kampanyasıHayırMülki amirlikten yardım toplama izni (2860 sayılı Kanun)
Engelli servis aracı işletmekHayırBelediye ve ulaştırma mevzuatı, araç uygunluk belgeleri
Lokal açmakHayırMülki amirlikten lokal izni, tüzükte lokal hükmü
Düzenli ücretli hizmet (ticari nitelik)Hayırİktisadi işletme, ticaret sicili, kurumlar vergisi

Bu hizmetleri planlıyorsanız tüzükte “gerekli izinleri alarak” ifadesine yer vermeniz, sonradan tüzük değişikliği ihtiyacını ortadan kaldırır.

Kamu yararına çalışan dernek statüsü ve destekler

Engelli dernekleri, “kamu yararına çalışan dernek” statüsü için en uygun adaylar arasındadır. Şartlar özetle:

  • En az 1 yıldır faaliyette olmak
  • Amaç ve faaliyetlerin topluma yararlı olması, yalnızca üyelere hizmetle sınırlı kalmaması
  • İlgili bakanlıkların görüşü sonrası Cumhurbaşkanı kararı

Statü alan derneğe yapılan bağışlar bağışçı tarafından vergi matrahından belirli oranda indirilebilir; bu, kurumsal bağış toplamada ciddi bir avantajdır. Statü kazanılması belli bir süre ve kurumsal geçmiş gerektirir; kuruluş aşamasında başvurulamaz.

Destek kaynakları için genel çerçeve:

  • Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Engelli ve yaşlı hizmetleri alanında proje destekleri ve iş birliği protokolleri
  • Belediyeler: Mekân tahsisi, ulaşım desteği, engelli merkezleri ile ortak etkinlikler
  • Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları: Bireysel yardımlar ve yerel projeler
  • Kalkınma ajansları ve AB programları: Sosyal içerme ve istihdam temalı hibe çağrıları
  • Kurumsal sosyal sorumluluk: Şirket bağışları ve sponsorluklar; kamu yararı statüsüyle cazibesi artar

İpucu: Destek çağrılarının şartları ve tutarları her yıl değişir; “şu kadar hibe alırsınız” diyen hiçbir kaynağa güvenmeyin. Düzenli ve belgeli bir mali kayıt sistemi, her çağrıda ilk aranan şeydir. Kuruluş sonrası kurumsal altyapıyı dernek kurulduktan sonra yapılacaklar rehberinde adım adım bulabilirsiniz.

Kuruluş adımları özet tablo

AdımNe yapılır?Engelli derneğine özgü not
1. OdakEngel grubu ve hizmet alanıHak savunuculuğu mu, hizmet mi, ikisi mi?
2. KurucularEn az 7 kişi, fiil ehliyetliEngelli birey, aile ve uzman karışımı güçlü bir yapı verir
3. AdresKira veya tapu, mesken ise muvafakatErişilebilir giriş ve tuvalet tercih edin
4. TüzükZorunlu maddeler, her sayfa imzalı“Gerekli izinleri alarak” ifadesini ekleyin
5. BildirimEK-2 ve ekler mülki amirliğeHarç yok; teslim anında tüzel kişilik
6. AltyapıDefter, vergi numarası, banka hesabıAlındı belgesi bastırıp 15 gün içinde bildirin
7. İlk genel kurul6 ay içinde, en az 16 üyeSonuç bildirimi 45 gün içinde DERBİS

Belgeleri eksiksiz hazırlamak için belge kontrol listesi aracını kullanabilirsiniz. Kuruluşta resmi harç yoktur; noter tasdiki, kaşe ve alındı belgesi gibi dolaylı giderler ile ve tarifeye göre değişir.

Sık yapılan hatalar

  • Bakım merkezi açma hayaliyle yola çıkıp izin mevzuatını atlamak: Dernek kurmak, bakım veya rehabilitasyon merkezi açma hakkı vermez; ayrı başvuru, bina ve personel şartları vardır.
  • Yardım toplama kampanyasını izinsiz başlatmak: Sosyal medyada “IBAN paylaşımı” ile kamuya açık yardım toplamak izne tabidir; yalnızca üye aidatı ve derneğe doğrudan yapılan bağışlar serbesttir.
  • Erişilemeyen bir merkez seçmek: Üyelerinizin gelemediği bir dernek merkezi, genel kurul katılımını da düşürür.
  • Kişisel verileri korumasız tutmak: Engel raporları ve sağlık bilgileri özel nitelikli kişisel veridir; üye kayıt defteri dışındaki sağlık bilgilerini açık rıza olmadan saklamayın.
  • Kamu yararı statüsünü kuruluşta beklemek: Statü için en az 1 yıl faaliyet ve kurumsal geçmiş gerekir.
  • Vakıf seçeneğini değerlendirmemek: Büyük bir malvarlığı bağışlanacaksa vakıf daha uygun olabilir; farkları dernek mi vakıf mı rehberinde karşılaştırdık.

Sonraki adım

Engel grubunuzu ve hizmet alanınızı belirlediyseniz kurulum sihirbazı ile kuruluş dosyanızı adım adım oluşturun; sihirbaz, engelli derneğine uygun amaç ve çalışma konularını tüzüğünüze ekler. Süreci bir uzmanla birlikte yürütmek isterseniz dernek kuruluş danışmanlığı sayfasından bilgi alabilirsiniz.

Engelli derneği kurma adımları: özet adımlar

  1. Engel grubunu ve hizmet alanını belirleyin. Görme, işitme, ortopedik, zihinsel, otizm gibi hangi engel grubuna ve hangi ihtiyaca (eğitim, istihdam, erişilebilirlik, aile desteği) odaklanacağınızı netleştirin.
  2. En az 7 kurucuyu belirleyin. Engelli bireyler, aile üyeleri, öğretmen ve sağlık profesyonellerinden oluşan 7 kişilik bir kurucu grubu oluşturun; kısıtlılık kararı bulunanlar kurucu olamaz.
  3. Erişilebilir bir merkez adresi ayarlayın. Kira sözleşmesi veya tapu ile belgelenen, mümkünse giriş katı veya asansörlü bir adres seçin; mesken ise kat maliklerinin oybirliğiyle muvafakatini alın.
  4. Hak temelli tüzük hazırlayın. Amaç maddesinde erişilebilirlik, hak savunuculuğu, eğitim ve istihdam desteği gibi başlıkları geniş yazın; her sayfayı kuruculara imzalatın.
  5. Kuruluş bildirimini mülki amirliğe verin. Kuruluş Bildirimi (EK-2), tüzük ve ekleri il veya ilçe sivil toplumla ilişkiler müdürlüğüne teslim edin; teslim anında tüzel kişilik kazanırsınız.
  6. Defter, vergi numarası ve banka hesabı açın. Zorunlu defterleri tasdik ettirin, vergi kimlik numarası alın ve dernek adına banka hesabı açın; bağış ve proje ödemeleri bu hesaba yapılır.
  7. 6 ay içinde ilk genel kurulu yapın. Üye sayısını en az 16'ya çıkarıp yönetim ve denetim kurullarını seçin; sonuç bildirimini 45 gün içinde DERBİS'ten verin.

Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?

Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.

Sihirbazı başlat →

İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.

Sıkça sorulan sorular

Engelli derneği kaç kişiyle kurulur?
En az 7 gerçek veya tüzel kişi ile kurulur (TMK m.56). Kurucuların engelli olması şart değildir; engelli bireyler, aileleri ve uzmanlar birlikte kurucu olabilir.
Engelli birey dernek kurucusu olabilir mi?
Evet. Fiil ehliyetine sahip, 18 yaşını doldurmuş ve mahkeme kararıyla kısıtlanmamış her engelli birey kurucu olabilir. Yalnızca kısıtlılık kararı bulunan kişiler kurucu olamaz; bu durumda aile üyeleri kurucu olur.
Engelli derneği kurmak için özel izin gerekir mi?
Hayır. Engelli derneği de kuruluş bildiriminin mülki amirliğe verilmesiyle, önceden izin almaksızın kurulur (TMK m.59). Bakım, rehabilitasyon veya özel eğitim merkezi gibi hizmet birimleri açılacaksa o birimler için ayrı izinler gerekir.
Engelli derneği kamu yararına çalışan dernek olabilir mi?
Olabilir. En az 1 yıldır faaliyette olan, amaç ve faaliyetleri topluma yararlı derneklere Cumhurbaşkanı kararıyla bu statü verilir. Statü, bağışçılara vergi indirimi gibi avantajlar sağlar; otomatik değildir, başvuru ve inceleme gerekir.
Engelli derneği devlet desteği alabilir mi?
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, belediyeler, kalkınma ajansları ve sosyal yardımlaşma vakıfları proje bazlı destek sağlayabilir. Destekler çağrıya göre değişir ve otomatik ödenek niteliğinde değildir.
Engelli derneği bakım veya rehabilitasyon merkezi açabilir mi?
Dernek adına açılabilir ancak bu merkezler ayrı mevzuata tabidir: özel bakım merkezleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri ise Millî Eğitim Bakanlığı iznine bağlıdır. Dernek kuruluşu bu izinlerin yerine geçmez.
Engelli derneği yardım toplayabilir mi?
Üye aidatı ve derneğe yapılan bağışlar serbestçe kabul edilir. Kamuya açık yardım toplama kampanyası düzenlemek ise Yardım Toplama Kanunu kapsamında mülki amirlikten izin gerektirir.

Kaynaklar ve dayanak mevzuat

Hazırlayan: Dernekçim Editör Ekibi
İçerikler 4721 s. TMK, 5253 s. Dernekler Kanunu ve Dernekler Yönetmeliği esas alınarak hazırlanır; mevzuat değişikliklerinde güncellenir. Editoryal ilkelerimiz

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.