Kısa cevap: Cami yaptırma ve yaşatma derneği, bir caminin yapımı, bakımı, onarımı ve giderlerinin karşılanması için mahalle sakinleri ve hayırseverlerin kurduğu bir dernektir; en az 7 kurucuyla, Diyanet veya başka bir kurumdan izin almaksızın, kuruluş bildiriminin mülki amirliğe verilmesiyle kurulur (TMK m.56, m.59). Derneğin ibadet yerini yönetme yetkisi yoktur: cami ibadete açıldığında yönetimi Diyanet İşleri Başkanlığı’na geçer, mülkiyet ise uygulamada Diyanet’e veya Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilir. Bu rehberde cami derneğinin özelliklerini, Diyanet ile iş bölümünü, yardım toplama kurallarını ve kuruluş adımlarını anlatıyoruz.
Cami derneği nedir, neden kurulur?
Türkiye’deki en yaygın dernek türlerinden biri cami dernekleridir. Üç tipik senaryo:
- Yeni cami yaptırmak: Yeni kurulan bir mahallede veya nüfusu artan bir köyde cami ihtiyacı doğar; arsa temini, proje, inşaat ve donatım için kaynak toplanır.
- Mevcut camiyi yaşatmak: Elektrik, su, ısınma, temizlik, halı, ses sistemi ve onarım giderleri için düzenli gelir sağlanır.
- Ek bina ve hizmet: Kur’an kursu binası, gasilhane, taziye evi, şadırvan, lojman veya otopark gibi müştemilat yaptırılır.
Mevzuatta “cami derneği” diye ayrı bir tür yoktur; kuruluş kuralları dernek nasıl kurulur rehberindeki genel kurallarla aynıdır. Farkı, ibadet yerinin yönetiminde Diyanet’in tek yetkili olması ve bağış ağırlıklı mali yapıdan kaynaklanan yardım toplama kurallarıdır.
Diyanet ile iş bölümü: Dernek neyi yapar, neyi yapamaz?
Dernek ile Diyanet İşleri Başkanlığı (il ve ilçe müftülükleri) arasındaki sınır, cami derneklerinde en çok sorun çıkaran konudur. Kısa kural: dernek binayı ve giderleri üstlenir, Diyanet ibadeti ve din görevlisini yönetir.
| Konu | Dernek | Diyanet / Müftülük |
|---|---|---|
| Arsa temini, proje, inşaat | Yürütür, kaynak toplar | Görüş verir, ihtiyaç tespiti yapar |
| Caminin ibadete açılması | Başvuru ve hazırlık | Karar ve açılış |
| İmam, müezzin ataması | Yetkisi yok | Atar, denetler |
| Vaaz, hutbe, ibadet düzeni | Yetkisi yok | Düzenler |
| Elektrik, su, ısınma, temizlik | Karşılayabilir | Bütçe imkânına göre destekler |
| Halı, ses sistemi, mobilya | Alır, bağışlar | Kabul eder, kayda alır |
| Kur’an kursu | Bina ve donatım yaptırabilir | Kursu açar, öğretici atar, yönetir |
| Caminin mülkiyeti | Yapım sürecinde dernekte olabilir | Açılış öncesi Diyanet veya VGM’ye devir ya da tahsis |
| Cami içinde bağış kutusu | Kendi başına koyamaz | Diyanet mevzuatına göre düzenlenir |
Dikkat: Cami derneği yönetim kurulu, din görevlisinin görev yapış biçimine müdahale edemez; şikâyet veya talepler müftülüğe iletilir. Bu sınırın karşılıklı anlaşılması, dernek ile cami görevlisi arasındaki en sık uyuşmazlığı baştan önler.
Amaç maddesi örnekleri
Amaç maddesinde “cami yönetmek” veya “din hizmeti vermek” yazmayın; bu yetkiler Diyanet’e aittir ve inceleme sırasında düzeltme istenebilir. Aşağıdaki örnekler mevzuata uygun ve özgündür.
Yeni cami yaptırma derneği: “Derneğin amacı; … Mahallesi’nde ihtiyaç duyulan caminin arsa temini, projelendirilmesi, inşası ve donatımı için kaynak sağlamak, yapımı tamamlanan caminin ilgili kamu kurumuna devredilmesine kadar bakım ve koruma işlerini yürütmek ve bölge halkının ibadet ihtiyacına katkı sunmaktır.”
Cami yaşatma derneği: “Derneğin amacı; … Camii’nin bakım, onarım, temizlik, ısınma, aydınlatma ve donatım giderlerine destek olmak, caminin müştemilatını geliştirmek, cemaat arasında yardımlaşma ve dayanışmayı güçlendirmek ve caminin çevresiyle birlikte korunmasına katkı sağlamaktır.”
Cami ve Kur’an kursu yaptırma derneği: “Derneğin amacı; cami ve Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Kur’an kursu binalarının yapımı, bakımı ve donatımı için kaynak sağlamak, bu tesislerde eğitim gören öğrencilere burs, barınma ve sosyal destek sunmak ve ilgili kamu kurumlarıyla iş birliği içinde dini ve kültürel hizmetlere katkıda bulunmaktır.”
Tarihi cami koruma derneği: “Derneğin amacı; tarihi … Camii’nin özgün mimari dokusuyla korunması, restorasyonu ve tanıtımı için çalışmak, kültür varlığı mevzuatı çerçevesinde ilgili kurumlarla iş birliği yapmak ve caminin tarihini ve sanat değerini araştırıp belgelemektir.”
Çalışma konuları örnekleri
- Cami ve müştemilatı için arsa satın almak, bağış kabul etmek, tahsis talep etmek
- Mimari ve statik proje hazırlatmak, belediye ruhsatı ve diğer izinleri almak
- İnşaat, onarım, restorasyon ve çevre düzenlemesi işlerini yaptırmak
- Halı, ses sistemi, aydınlatma, ısıtma-soğutma, mobilya ve teknik donanım temin etmek
- Caminin elektrik, su, doğalgaz, temizlik ve bakım giderlerine destek olmak
- Gasilhane, taziye evi, şadırvan, abdesthane, lojman ve otopark gibi müştemilat yaptırmak
- Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı Kur’an kursu binası yaptırmak, donatmak; öğrencilere burs ve sosyal destek sağlamak
- Mevzuata uygun şekilde ve gerekli izinleri alarak bağış ve yardım toplamak, kermes ve hayır çarşısı düzenlemek
- Ramazan, kandil ve bayramlarda iftar, ikram ve sosyal yardım programları düzenlemek
- Müftülük, belediye, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve diğer kurumlarla protokol ve iş birliği yapmak
- Tamamlanan cami ve tesislerin mülkiyetini veya kullanım hakkını ilgili kamu kurumuna devretmek
- Amacını gerçekleştirmek için gerektiğinde taşınmaz edinmek, kiralamak, iktisadi işletme kurmak
Tüzüğünüzü bu başlıklara göre tüzük oluşturucu ile hazırlatabilir, zorunlu maddeleri dernek tüzüğü nasıl hazırlanır rehberinden kontrol edebilirsiniz.
Özel mevzuat ve izin notları
Cami derneklerinin karşılaştığı ek düzenlemeler:
- Yardım toplama izni: Derneğe doğrudan yapılan bağışlar ve üye aidatları serbesttir. Ancak sokakta kutu dolaştırmak, makbuzla kapı kapı toplamak, SMS veya sosyal medya kampanyası düzenlemek “kamuya açık yardım toplama” sayılır ve 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu uyarınca mülki amirlikten izin gerektirir. İzinsiz toplama idari yaptırım doğurur.
- Alındı belgesi: Her bağış alındı belgesiyle kayda alınır; banka üzerinden gelen bağışlarda dekont alındı belgesi yerine geçer. Alındı belgeleri matbaada bastırılır, 15 gün içinde mülki amirliğe bildirilir. Bağış toplayan kişilere yönetim kurulu kararıyla yetki belgesi düzenlenir.
- Arsa ve imar: Cami arsası imar planında “ibadet yeri” olarak ayrılmış olmalıdır; aksi halde plan değişikliği gerekir. Belediye ruhsatı olmadan inşaata başlanmaz.
- Mülkiyet devri: Dernek adına tapulu bir cami, ibadete açılmadan önce genellikle Diyanet’e veya Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilir ya da tahsis edilir. Devir için genel kurul kararı ve tüzükte yetki gerekir; bu nedenle tüzüğe “tamamlanan tesisleri ilgili kamu kurumuna devretmek” ifadesini baştan koyun.
- Tarihi cami: Tescilli kültür varlığı olan camilerde her türlü onarım, Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı koruma bölge kurulu kararına bağlıdır.
- Yurt dışından bağış: Yurt dışından alınan yardımlar bankadan alınır ve mülki amirliğe bildirilir.
- Kurban ve vekâlet: Kurban organizasyonu ve vekâletle kurban kesimi Diyanet’in düzenlemelerine tabidir; dernek bunu kendi adına ticari bir faaliyete dönüştüremez.
Kuruluş adımları özet tablo
| Adım | Ne yapılır? | Cami derneğine özgü not |
|---|---|---|
| 1. Ön görüşme | Müftülükle ihtiyaç ve arsa görüşmesi | İmar durumu kontrol edilir |
| 2. Kurucular | En az 7 kişi, 18 yaş üstü, fiil ehliyetli | Din görevlisi kamu görevlisidir; kendi mevzuatını teyit etmeli |
| 3. Adres | Kira veya tapu, mesken ise muvafakat | Cami müştemilatı için müftülük protokolü gerekir |
| 4. Tüzük | Zorunlu maddeler, her sayfa imzalı | Fesih maddesinde malvarlığının gideceği kurum yazılır |
| 5. Bildirim | EK-2 ve ekler mülki amirliğe | Harç yok; teslim anında tüzel kişilik (TMK m.59) |
| 6. Altyapı | Defter, vergi numarası, banka, alındı belgesi | Bağış yoğun yapı: alındı belgesi düzeni kritik |
| 7. İlk genel kurul | 6 ay içinde, en az 16 üye | Sonuç bildirimi 45 gün içinde DERBİS |
| 8. Kampanya | Yardım toplama izni, proje, ruhsat | İzinsiz kutu ve SMS kampanyası yapılmaz |
Gerekli belgelerin tamamı için dernek kurmak için gerekli belgeler rehberine bakabilir, eksiklerinizi belge kontrol listesi ile tarayabilirsiniz. Kuruluşta resmi harç yoktur; noter tasdiki, kaşe ve alındı belgesi basımı gibi dolaylı giderler ile ve tarifeye göre değişir.
Sık yapılan hatalar
- Alındı belgesi olmadan bağış almak: Cami derneklerinde en sık denetim bulgusu budur. Her bağış belgeli olmalı, elden toplanan paralar aynı gün dernek hesabına yatırılmalıdır.
- İzinsiz kampanya: “Hayır işi” diye düşünülerek sosyal medyada IBAN paylaşımı veya kutu dolaştırma yapılır; bu kamuya açık yardım toplamadır ve izne tabidir.
- Din görevlisiyle yetki çatışması: Derneğin camiyi yönettiği sanılır; yetki Diyanet’tedir. Bu sınırı yönetim kurulunun ilk toplantısında netleştirin.
- Mülkiyet devrini tüzüğe yazmamak: Devir aşamasında tüzük değişikliği ve ek genel kurul gerekir.
- Yönetim kurulunun tek kişiye bağlı olması: Bağış ve inşaat işlerinin tek kişi üzerinden yürümesi hem denetim hem güven sorunu doğurur; harcama yetkisini kurul kararına bağlayın.
- Beyannameyi unutmak: Yıllık beyanname her yıl Nisan sonuna kadar DERBİS’ten verilir; ihmalinde idari para cezası uygulanır ve tutarlar yıllık yeniden değerlemeyle artar. Kuruluş sonrası yükümlülükleri dernek kurulduktan sonra yapılacaklar rehberinde topladık.
- Vakıf seçeneğini düşünmemek: Tek bir hayırsever büyük bir malvarlığı adayacaksa vakıf daha uygun olabilir; dernek mi vakıf mı rehberinde karşılaştırdık.
Sonraki adım
Müftülükle ön görüşmenizi yaptıysanız kurulum sihirbazı ile kuruluş dosyanızı adım adım oluşturun; sihirbaz, cami derneğine uygun amaç, çalışma konuları ve fesih maddesini tüzüğünüze ekler. Süreci bir uzmanla birlikte yürütmek isterseniz dernek kuruluş danışmanlığı sayfasından bilgi alabilirsiniz.
Cami yaptırma ve yaşatma derneği kurma adımları: özet adımlar
- Müftülük ile ön görüşme yapın. Yeni cami yapımı, mevcut caminin bakımı veya ek bina gibi hedefinizi il veya ilçe müftülüğüne anlatın; ihtiyaç, arsa ve plan konusunda görüş alın.
- En az 7 kurucuyu belirleyin. Mahalle sakinleri, cemaat ve hayırseverlerden 18 yaşını doldurmuş, fiil ehliyetine sahip 7 kişiyi bir araya getirin.
- Merkez adresini ayarlayın. Kira sözleşmesi veya tapu ile belgelenebilen bir adres bulun; mesken ise kat maliklerinin oybirliğiyle muvafakatini alın. Cami lojmanı veya müştemilatı için müftülükle protokol gerekir.
- Cami odaklı tüzük hazırlayın. Amaç maddesine yapım, bakım, onarım, donatım ve yaşatma başlıklarını; fesih maddesine malvarlığının devredileceği kurumu açıkça yazın; her sayfayı kuruculara imzalatın.
- Kuruluş bildirimini mülki amirliğe verin. Kuruluş Bildirimi (EK-2), tüzük ve ekleri il veya ilçe sivil toplumla ilişkiler müdürlüğüne teslim edin; teslim anında tüzel kişilik kazanırsınız.
- Defter, vergi numarası, banka hesabı ve alındı belgesi. Zorunlu defterleri tasdik ettirin, vergi kimlik numarası alın, banka hesabı açın; bağışlar için alındı belgesi bastırıp 15 gün içinde bildirin.
- 6 ay içinde ilk genel kurulu yapın. Üye sayısını en az 16'ya çıkarıp yönetim ve denetim kurullarını seçin; sonuç bildirimini 45 gün içinde DERBİS'ten verin.
- Yardım toplama izni ve proje planı. Kamuya açık kampanya düzenleyecekseniz mülki amirlikten yardım toplama izni alın; arsa, proje ve ruhsat sürecini belediye ve müftülükle birlikte yürütün.
Durumunuza özel yol haritası ister misiniz?
Kurulum sihirbazı 2 dakikada size özel adım listesi, belge listesi ve maliyet tahmini çıkarır. Ücretsiz, kayıt gerektirmez.
Sihirbazı başlat →İlk görüşme ücretsiz: durumunuzu anlatın, yol haritasını birlikte çıkaralım.
Sıkça sorulan sorular
Cami derneği kaç kişiyle kurulur?
Cami derneği kurmak için Diyanet'ten izin gerekir mi?
Cami yapıldıktan sonra mülkiyeti kime ait olur?
Cami derneği sokakta, camide veya internette yardım toplayabilir mi?
Cami derneği Kur'an kursu açabilir mi?
Cami derneği kamu yararına çalışan dernek olabilir mi?
Cami derneğinin mal varlığı fesih halinde ne olur?
Kaynaklar ve dayanak mevzuat
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için uzman desteği alabilirsiniz. Son güncelleme: 5 Kasım 2026.